کتاب توحید - دفتر اول: اثبات صانع صفحه 155

مُفاد صریح آن، اثبات ذاتی بدون کیفیت است. در این صورت آن چهار ویژگی مذکور (لایستحقها غیره و...)، صفاتِ ذاتِ بدون کیفیت می شوند، در حالی که در نقل کافی، صفاتِ کیفیت بودند. به هر حال بنابر هر دو نقل، مطلب کاملاً روشن است و هر دو بر نفی تشبیه دلالت دارند.

حدیث 42: نفی تشبیه، لازمه ی اثبات صانع

خادم امام رضا (ع) می گوید: یکی از منکران خداوند بر آن حضرت وارد شد در حالی که گروهی نزد ایشان بودند. امام (ع) درباره ی اعتقاد به خداوند سخن گفتند. او پرسید:

اَو جِدنی کیفَ هُوَ وَ أینَ هُوَ.

برایم روشن کن که او چگونه است و کجاست.

ایشان فرمودند:

وَیلَکَ اِنَّ الّذی ذَهَبتَ الیه غَلَطٌ هُو اَیَّنَ الاینَ بِلا أینٍ وَ کَیَّفَ الکَیفَ بِلَا کَیفٍ فَلَا یُعرَفُ بِالکَیفُوفِیَّةِ وَلَا بِأَینُونِیَّةٍ وَلا یُدرَکُ بِحُاسَّةٍ وَ لَا یُقاسُ بِشَیءٍ. (1)

وای بر تو، راهی که پیش گرفته ای نادرست است. او مکان را مکان کرده بدون این که خود مکانی داشته باشد و چگونگی را چگونگی ساخته بدون آن که چگونگی داشته باشد. پس خود او به چگونگی و مکان داشتن شناخته نمی شود و به هیچ حسّی درک نمی گردد و با هیچ چیز قیاس نمی شود.

آن فرد منکر می گوید: اگر به هیچ حسّی ادراک نشود، پس هیچ چیز نیست.

حضرت فرمودند:

وَیلَکَ لَمَّا عَجَزَت حَوَاسُّکَ عَن إِدرَاکِهِ أَنکَرتَ رُبُوبِیَّتَهُ وَ نَحنُ إذا