کتاب توحید - دفتر اول: اثبات صانع صفحه 86

نوشیدنی که آن را می توانیم «مسمّی» بنامیم. هم چنین «نان» لفظی است که بر آن شیئ خوردنی در خارج دلالت می کند و بنابراین اسمی است برای آن مأکول (خوردنی): الخُبزُ اسمُ لِلمأکول (1): نان اسمی است برای آنچه خورده می شود. آنچه خورده می شود، مسمّای اسمِ «نان» است.

این مسمّاها همان معانی الفاظ هستند. معنای لفظ آب، همان شیء نوشیدنی و معنای لفظ نان، همان شیء خوردنی است. مقصود کسی که لفظ «آب» و «نان» را به کار می برد، همان واقعیت های خارجی است که می نوشند یا می خورند. کسی که با «معانی» الفاظ آشنایی ندارد، وقتی می بیند که استعمال کنندگانِ این الفاظ، مسماهای آن ها را قصد می کنند و این الفاظ را برای حکایت از آن واقعیت های خارجی به کار می برند، از این طریق به «مفاهیم» آن ها پی می برد.

بهترین مثال برای بیان این مطلب، کودکانی هستند که برای اوّلین بار الفاظی را می شنوند. وقتی یک کودک می بیند که لفظ «آب» را برای حکایت از مایع نوشیدنی به کار می برند، «آب» برایش مفهوم خاصّی پیدا می کند. «مفهوم» آن چیزی است که از لفظ فهمیده می شود و یک امر ذهنی است.

ما در این جا که بین «معنی» و «مفهوم» تفاوت می گذاریم، «مفهوم» را یک امر ذهنی می دانیم ولی البته این تعبیر (مفهوم) می تواند با عنایت دیگری مرادف با «معنی» باشد. آن عنایت این است که ما «فهم» رابا «علم» مساوی بدانیم. اگرچیزی به نور علم برای ما مکشوف شود، ما آن را نفهمیده ایم. با این عنایت «مفهوم» با «معلوم» مرادف خواهد شد و هر دو به واقعیتی اطلاق می شوند که به نور علم، برای ما کشف شده اند. (2)

در این صورت «مفهوم» و «معنی» مرادف یکدیگر خواهند شد. این یک کاربرد برای کلمه ی «مفهوم» است که در مواردی آن را استعمال می کنیم و کاملاً صحیح می باشد. امّا