کتاب توحید - دفتر اول: اثبات صانع صفحه 87

در این جا که بین «معنی» و «مفهوم» تفکیک می کنیم، مقصودمان «مفهوم» به معنای «معلوم» نیست، بلکه منظور «ما یُفهَمُ مِنَ اللّفظ» است، یعنی آنچه از لفظ فهمیده می شود و در واقع به ذهنی خطور می نماید. همه ی ما وقتی لفظ «آب» را می شنویم، یک چیزی به ذهنمان خطور می کند که با آنچه با شنیدن لفظ «نان» به ذهن می رسد، متفاوت است. مادر بحثِ فعلی، «مفهوم» را به همان چیزی که به ذهن شنونده خطور می کند، اطلاق می کنیم و این چیزی غیر از مفهومِ مرادف با «معلوم» است. در این تعبیر مفهوم «آب» یعنی آنچه از شنیدن لفظ «آب» به ذهن می آید و مفهوم «نان» یعنی آنچه از شنیدن لفظ «نان» به ذهن خطور می نماید؛ سخنِ ما درباره ی همین استعمالِ کلمه ی «مفهوم» است.

پی بردن از معنای لفظ به مفهوم آن

همان طور که گفتیم ما همیشه از طریق «معنی» به «مفهوم» یک لفظ پی می بریم. یک فرد ناآشنا به مفاهیم الفاظ وقتی استعمال آن الفاظ را در «معنای» خود می بیند، به «مفاهیم» آن ها پی می برد. یک کودک ابتدا مشاهده می کند که هر لفظی برای حکایت از چه معنایی به کار می رود، سپس آن لفظ برایش مفهوم خاصّ خود را پیدا می کند.

پس معانیی به کار می رود، سپس آن لفظ برایش مفهوم خاصّ خود را پیدا می کند.

پس معانی الفاظ با مفاهیم آن ها متفاوت هستند ولی راه رسیدن به مفهوم یک لفظ، آشنایی با معنای آن است، بنابراین می توانیم مفاهیم الفاظ را برخاسته از معانی آن ها بدانیم. این که ما از لفظ «آب» چه بفهمیم، دقیقاً بستگی به معنای آن دارد؛ یعنی آن مایع نوشیدنی که در خارج، مقصود گوینده است. خصوصیّاتی که در مسمّی یا معنای آب دیده ایم، خصوصیّات مفهوم آب را تشکیل می دهد. اکنون که از شنیدن لفظ آب، ویژگی هایی همچون سَیَلان، رفع عطش و... به ذهنِ ما می آید، به این علّت است که همین ویژگی ها را در واقعیت خارجی آب مشاهده کرده ایم. اگر با چنان معنایی از آب آشنا نبودیم، چنین مفهومی هم از آن نمی شناختیم. اما وقتی دیدیم که لفظِ آب برای معنایی با آن خصوصیّات به کار رفته است. از همین استعمالِ لفظ در معنای خاص، مفهوم خاصّ آن را برداشت نموده ایم. با این ترتیب «مفهوم» داشتن لفظ، متأخر از