قرآن شناسی صفحه 102

*پرسش

در سوره بقره آیه 106 می فرماید: «هیچ آیه ای را منسوخ نمی کنیم و از یاد مردم نمی بریم مگر این که بهتر از آن یا مانند آن را برای مردم بیاوریم.» مگر قانون خداوند درباره همه چیز مطلق نیست و مگر ضعیف و بهتر دارد که این طور گفته شده در خصوص این آیه و ناسخ و منسوخ کمی توضیح دهید.

*پاسخ

این پرسش در حقیقت به بحث ناسخ و منسوخ مربوط می شود که از مباحث علوم قرآن است.

گاهی اوقات حکمی به صورت موقت از طرف خداوند صادر می شود و بعد از مدتی که زمان آن حکم تمام می شود حکم دیگری جایگزین آن می شود. به عنوان مثال در زمان جنگ در هر کشوری قوانین و احکامی خاص وضع می شود که این احکام و قوانین موقت است و بعد از این که شرایط جنگی برطرف شد آن حکم برداشته می شود و یک حکم دائمی جایگزین آن می شود به این فرایند اصطلاحاً «نسخ» می گویند. به آن حکم اولی که برداشته شد «حکم منسوخ» می گویند و به دومی که جایگزینش شد «حکم ناسخ» می گویند.

اما آیه مذکور که می فرماید: «ما هیچ آیه و نشانه ای را نسخ نمی کنیم یا به فراموشی نمی سپاریم مگر این که بهتر از آن یا همانند آن را می آوریم.»(1) این آیه شریفه را مفسرین سه گونه تفسیر کرده اند.

اول) این آیه مربوط به مسلمان ها و همان طور که گذشت، جایگزینی احکام دائمی به جای احکام موقت می باشد، یعنی نسخ آیه ای که حکم موقتی را دربرداشته، به وسیله آیه ای دیگر که حکم دایمی را به همراه دارد.