شکر (سرود آسمانی) صفحه 24

از طرف دیگر شیطان از بیرون تمام شگردها را برای ناسپاسی انسان به کار می گیرد و با وسوسه های خود، از چهار طرف راه شُکر را بر انسان ها می بندد؛ پس ناسپاسی، لغزشگاهِ خطرناکی برای انسان می باشد.

پرسشی و پاسخی

در این جا ممکن است برای برخی این پرسش پدید بیاید که اگر اکثر مردم ناسپاس می باشند پس چگونه در نهج البلاغه آمده است:

الحَمدُ لِلَّهِ الفاشِی فِی الخَلقِ حَمدُه؛(1)

سپاس و ستایش خداوندی را که ستایش او در آفریدگانش منتشر است.

و یا در دعای إفتتاح می خوانیم:

الحَمدُ لِلَّهِ الفاشِی فِی الخَلقِ أمرُهُ و حَمدُه؛(2)

ستایش خداوندی را که فرمانش (اراده اش) و سپاسش در آفریدگانش منتشر است.

که مثل این تعبیرات، دلالت بر انتشار و فراگیری حمدِ خداوند دارد و روشن است که حمد، مرتبه ی بالای شُکر است(3)؛ پس چگونه این عبارات با اندک

1- نهج البلاغه ی صبحی صالح، خطبه ی191، ص283.
2- مصباح المتهجد، ج 2، ص578.
3- تفاوت هایی را برای حمد و شُکر، ذکر کرده اند، ولی به نظر می رسد حمد، اعمِّ از شُکر باشد؛ زیرا شُکر، سپاس در مقابلِ نعمت یا نعمت های معیَّن است، ولی حمد گرچه سپاس در مقابلِ نعمت است امّا تقیّدی به مقابله ی نعمت ندارد و هر ثنایی که در إزای نعمت باشد، حمد است هرچند مربوط به غیرِ منشأِ نعمت باشد.