- [مقدمه] 1
- اهمّیت شُکر 2
- اشاره 2
- فرمانِ إلهی بر لزوم شُکرگزاری 4
- 1. شُکر، هدفِ نعمت های إلهی 6
- نکاتِ مرتبط با شُکر 6
- اشاره 6
- 2. شُکر، مانعِ عذاب و موجبِ ثواب 9
- 3. شُکر، موجبِ افزایشِ نعمت، و تبیینی بر آن 10
- 4. بازگشتِ اثرِ شُکر، به شُکرگزار 18
- 5. تلاشِ شیطان برای منعِ از شُکر 20
- اشاره 21
- 6. رسیدنِ شیطان به هدفِ منعِ اکثرِ مردم از شُکر، از نظرِ کمّی و کیفی 21
- پرسشی و پاسخی 24
- 7. لزوم توجّه به نعمت های باطنی و معنوی 26
- اشاره 26
- ناسپاسی برابر نعمت های جاری شده بر دست پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم - ، اهل بیت - علیهم السلام - و نیکان از مؤمنین 28
- 8. شُکرِ خداوند، نعمتی است که شُکری دیگر را می طلبد 32
- سرِّ این که هر شُکری، شُکرِ دیگری را می طلبد 34
- لزومِ تبعیّتِ دقیق از تعالیم معصومین - علیهم السلام - و لزومِ احتراز از سقوط در ورطه ی تعطیل و تشبیه 38
- توضیحی در حقیقتِ شُکر 40
- لزومِ شُکرگزاری از وسائطِ فیضِ إلهی 42
- اشاره 42
- یک پرسش و پاسخ در رابطه ی با انحصارِ حمد به خداوند عزَّوجلّ 45
- اشاره 47
- سجده ی شُکر 47
- استحبابِ أکیدِ سجده ی شُکر بعد از نمازِ واجب و موضعِ آن 50
آن شایسته است. اگر به طور کاملاً خلاصه بخواهیم شُکر را معنی کنیم، باید بگوییم: شُکر، فهم و اعتراف به نعمت و نعمت دهنده و ابراز این دو حقیقت است. البتّه اگر نعمت دهنده دانای به فهم و اعتراف درونی فرد نسبت به این دو مطلب باشد، ابراز شرط کمال شُکر است و بدون ابراز نیز حداقلّ مراتب شُکر محقّق می شود. در روایتی از امام صادق - علیه السلام - آمده است:
مَن أنعَمَ اللَّهُ عَلَیهِ بِنِعمَهٍ فَعَرَفَها بِقَلبِهِ فَقَد أدَّی شُکرَها؛(1)
هرکس که خداوند نعمتی را به او بدهد، پس او آن نعمت را با قلبش درک نماید، شُکرش را أدا کرده است.
و این معنی از روایت حضرت موسی علی نبیّنا و آله و علیه السلام که گذشت نیز استفاده می شود.(2) در عین حال شُکر لوازمی دارد که اگر رعایت نشود، حتّی اگر فرد، نعمت و نعمت دهنده را بشناسد و اعتراف کند، کافی نیست؛ مثلاً این که نعمت گیرنده، نعمت را در غیر راهی که مورد رضای نعمت دهنده است به کار گیرد.
1- کافی، ج2، ص96.
2- چون همین که حضرت موسی علی نبیّنا و آله و علیه السلام فهمید که شُکرِ خداوند، خود نعمت است، به او خطاب شد: الآن حقِّ شُکر را به جا آوردی.