- [مقدمه] 1
- اهمّیت شُکر 2
- اشاره 2
- فرمانِ إلهی بر لزوم شُکرگزاری 4
- 1. شُکر، هدفِ نعمت های إلهی 6
- نکاتِ مرتبط با شُکر 6
- اشاره 6
- 2. شُکر، مانعِ عذاب و موجبِ ثواب 9
- 3. شُکر، موجبِ افزایشِ نعمت، و تبیینی بر آن 10
- 4. بازگشتِ اثرِ شُکر، به شُکرگزار 18
- 5. تلاشِ شیطان برای منعِ از شُکر 20
- اشاره 21
- 6. رسیدنِ شیطان به هدفِ منعِ اکثرِ مردم از شُکر، از نظرِ کمّی و کیفی 21
- پرسشی و پاسخی 24
- 7. لزوم توجّه به نعمت های باطنی و معنوی 26
- اشاره 26
- ناسپاسی برابر نعمت های جاری شده بر دست پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم - ، اهل بیت - علیهم السلام - و نیکان از مؤمنین 28
- 8. شُکرِ خداوند، نعمتی است که شُکری دیگر را می طلبد 32
- سرِّ این که هر شُکری، شُکرِ دیگری را می طلبد 34
- لزومِ تبعیّتِ دقیق از تعالیم معصومین - علیهم السلام - و لزومِ احتراز از سقوط در ورطه ی تعطیل و تشبیه 38
- توضیحی در حقیقتِ شُکر 40
- لزومِ شُکرگزاری از وسائطِ فیضِ إلهی 42
- اشاره 42
- یک پرسش و پاسخ در رابطه ی با انحصارِ حمد به خداوند عزَّوجلّ 45
- اشاره 47
- سجده ی شُکر 47
- استحبابِ أکیدِ سجده ی شُکر بعد از نمازِ واجب و موضعِ آن 50
خداوند را.
زیرا با توجّه به این که حمد همان شُکر است(1) یا نوع خاصّی از شُکر، چگونه در این روایات «حمد» مختصّ ذات اقدس حقّ شمرده شده است؛ درحالی که قبلاً براساس روایات متعدّده دانستیم از وظایف مهمّ، شُکرگزاری نسبت به مخلوقین است؟
در پاسخ گفته می شود که ظاهراً مقصود از ناشایست و مردود بودنِ حمدِ غیر خداوند در این موارد، لزومِ اجتناب از حمدهای بی جا نسبت به افراد و حتّی نفسِ خود می باشد، که مبادا فرد برای خود یا آنان به طور رسمی یا غیر رسمی منشأیّیت اثر به طور استقلال یا به گونه ا ی غیر واقع قائل شود و آنان یا خود را با این بینش و انگیزه حمد کند. چنان که در فقره ی بعد در نهج البلاغه آمده است:
و لا یَلُم لائِمٌ إلّا نَفسَه؛(2)
و هیچ ملامت کننده ای نباید جز خود را ملامت نماید.
که در حقیقت بیان دیگری از این آیه ی شریفه است:
(ما أصابَکَ مِن حَسَنَهٍ فَمِنَ اللَّهِ و ما
1- چنان که نظر جناب شیخ طوسی; در تفسیر تبیان است.
2- نهج البلاغه ی صبحی صالح، خطبه ی16، ص58.