کتابخانه بالقرآن

ذکر ، سرود هستی : تبیینی بر بزرگی ، آثار ، مراتب ، انواع ، شرایط ، اسباب و موانع ذکر صفحه 158

صفحه 158

برترین ذکر

اشاره

در روایات اهل بیت: ذکر لا إله الّا الله(1)

1- در کیفیّتِ دلالت کلمه ی طیّبه ی «لا إله الّا الله؛ معبودی جز الله نیست» بر توحید، نظرهای متعدّدی ابراز شده است، گرچه ظاهراً همه بر افاده ی اصل مطلب توسّط این کلمه اتّفاق دارند. آن چه در بحث مفهوم استثناء از علم اصول، مورد انتخاب ما قرار گرفته است تقریباً چنین است: از آن جا که وجود ذات اقدسِ الله در فرهنگ مردم جزیره العرب به نوعی مفروغٌ عنه بوده است چنان که قرآن کریم از قول مشرکین نقل می کند: Pما نَعْبُدُهُمْ إِلاَّ لِیُقَرِّبُونا إِلَی اللهِ زُلْفیO؛ این ها را نمی پرستیم مگر به خاطر این که ما را به خداوند نزدیک کنند. (سوره ی زمر، آیه ی3)؛ و در سوره ی مؤمنون می فرماید: Pقُلْ لِّمَنِ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِیهَا إِن کُنتُمْ تَعْلَمُونَ ï سَیَقُولُونَ لِلهِ قُلْ أَ فَلَا تَذَکَّرُونO؛ بگو: زمین و کسانی که در آن هستند از آنِ کیست، اگر شما می دانید؟! به زودی می گویند: همه از آنِ خداست ï بگو: آیا متذکّر نمی شوید؟؛ و نیز: Pقُلْ مَن رَّبُّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ ï سَیَقُولُونَ لِلهِ قُلْ أَفَلَا تَتَّقُونَO؛ بگو: چه کسی پروردگار آسمان های هفت گانه و پروردگار عرش عظیم است؟ ï به زودی خواهند گفت: همه ی این ها از آنِ خداست؛ بگو: آیا تقوا پیشه نمی کنید؟؛ و نیز: Pقُلْ مَن بِیَدِهِ مَلَکُوتُ کُلّ ِ شیَ ْءٍ وَ هُوَ یُجِیرُ وَ لَا یُجارُ عَلَیْهِ إِن کُنتُمْ تَعْلَمُونَ ï سَیَقُولُونَ لِلهِ قُلْ فَأَنَّی تُسْحَرُون O؛ بگو: اگر می دانید، چه کسی حکومت همه ی موجودات را در دست دارد و به بی پناهان پناه می دهد و نیاز به پناه دادن ندارد؟! ï به زودی خواهند گفت: (همه ی این ها) از آنِ خداست؛ بگو: پس از کجا فریب داده می شوید!؟» سوره ی مؤمنون، آیات84 89؛ لذا منظور از لا إله الّا الله آن است که هیچ معبودی به هیچ وجه نیست مگر الله. به تعبیر دیگر، کلمه ی توحید بیان می کند که غیر از الله که واجب الوجود و مفروغٌ عنه است هیچ معبود دیگری ممکن نیست، و با این معنا روشن می شود که می توان «ممکن» را خبر مقدّرِ «لا» دانست. تفصیل بیشتر در جای خود.