معرفت توحید و عدل صفحه 145

1- بحارالأنوار 5: 17.

2- بحارالأنوار 5: 55.

3- عیون اخبار الرضا (علیه السلام) 1: 124.

در برخی احادیث برای پاسخ به تفویض، از ناسازگاری این نظریه با برخی از صفات خدا همچون عزیز، جلیل، عظیم و کریم استفاده شده است. امام صادق (علیه السلام) می فرمایند:

«اللهُ أعَزُّ مِنْ أَنْ یَکُونَ فِی سُلْطَانِهِ مَا لَایُرِیدُ.»(1)

«خدا عزیزتر از آن است که در حکومتش چیزی باشد که آن را اراده نکند.»

و نیز در مورد تفویض کارها به انسان ها می فرمایند:

«اللهَ أَجَلُّ وَ أَعْظَمُ مِن ذلک.»(2)

«خدا جلیل تر و عظیم تر از آن است که کار را به بندگان تفویض کند.»

و نیز می فرمایند:

«اللهُ أَکْرَمُ مِنْ أَنْ یُفَوِّضَ إِلَیْهِم.»(3)

«خدا کریم تر از آن است که کار را به بندگان واگذار کند.»

در مورد ناسازگاری تفویض با چهار صفت یاد شده می توان گفت:

الف _ عزیز به معنای شخص غالب و قوی است که هرگز مغلوب نمی شود.(4) درحالی که براساس نظریه ی تفویض، قدرت خدا محدود می شود و در افعال اختیاری انسان ها اگر آن ها چیزی را اختیار کنند که خدا آن را اختیار نکرده، اختیار انسان ها واقع می شود و این به معنای مغلوب شدن خداست.

ب _ جلالت به معنای عظمت است(5) و عظمت بر بزرگی و قدرت دلالت می کند،(6) در حالی که لازمه ی تفویض، ضعف و عجز است و ضعف و عجز با بزرگی و قدرت منافات دارد.

ج _ کرم دو معنی دارد: معنای اوّل، دقّتی است که به ذات یک شیء نسبت داده می شود. در این صورت به معنای شرافت آن شیء است و گاه به فعل یک شیء نسبت