معرفت توحید و عدل صفحه 149

فصل ششم: امر بین الأمرین و اثبات آن

اهل بیت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) پس از ردّ نظریه جبر از یک سو و نظریه تفویض از سوی دیگر، با براهین عقلی و وجدانی، واقعیت را منزلتی میان جبر و تفویض دانسته اند، که نه جبر است و نه تفویض. امام صادق (علیه السلام) فرموده اند:

«لا جَبْرَ وَ لا تَفْوِیضَ وَ لَکِنْ أَمْرٌ بَیْنَ أََمْرَیْن»(1)

و همچنین فرموده اند:

«لا جَبْرَ وَ لا قَدَرَ وَ لَکِنْ مَنْزِلَۀٌ بَیْنَهُمَا»(2)

احادیث بسیاری در توضیح آموزه ی بالا رسیده که نکات زیادی در بردارد و گاه با ذکر مثال هایی مخاطبان را به امری وجدانی تذکّر داده اند.

خلاصه ی آموزه ی امر بین امرین، این است که از یک سو انسان ها مجبور نیستند، چرا که دارای قدرت و اختیارند. از سوی دیگر کارها به انسان ها تفویض نشده است، چرا که خداوند نیز نسبت به مقدورات انسان ها قادر است، بلکه مالکیت انسان در طول مالکیت خداست و خدا نسبت به قدرتِ انسان املک و اقدر است. در احادیث آمده است:

هو... الْقَادِرُ عَلَی مَا أقْدَرَهُم عَلَیْه(3)