معرفت توحید و عدل صفحه 170

1- اصول کافی 1: 147.

بداء است. از این رو از امام علی، امام حسن، امام حسین، امام سجاد، امام باقر و امام صادق (علیهم السلام) نقل شده که فرمودند:

«وَ اللهِ لَوْ لَا آیَۀٌ فِی کِتَابِ اللهِ لَحَدَّثْنَاکُمْ بِمَا یَکُونُ إِلَی إنْ تَقُومَ السَّاعَۀُ * یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ.»(1)

«قسم به خدا اگر نبود آیه ای در کتاب خدا، به یقین، شما را از هر آنچه تا روز قیامت رخ می دهد، خبر می دادم [این آیه عبارت است از]: * خدا هر چه را بخواهد محو، و هر چه را بخواهد اثبات می کند.»

البته این مباحث در مورد تقدیرات غیرحتمی و بداءپذیر است، در حالی که علم فرشتگان و معصومان (علیهم السلام) به تقدیرات حتمی تغییرپذیر نیست.

در حدیثی که در کتاب های اهل سنت از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده است، یکی از مصادیق آیه ی مورد بحث، طول عمر ذکر شده است:

«یَمحُو مِنَ الأجَلِ ما یَشاءُ، وَ یَزیدُ فیهِ ما یَشاءُ»(2)

«از طول عمر، هر اندازه خدا بخواهد از بین می برد، و هر اندازه خدا بخواهد می افزاید.»

در حدیث دیگر، یکی از مصادیق آیه مورد بحث، رزق و روزی ذکر شده است.(3)

یکی دیگر از آیات مهم مربوط به بداء آیه زیر است:

«وَ قالَتِ الیَهُودُ یَدُ اللهِ مَغْلُولَۀٌ غُلَّتْ أَیْدِیهِمْ وَ لُعِنُوا بِما قالُوا بَلْ یَداهُ مَبْسُوطَتانِ یُنْفِقُ کَیْفَ یَشاءُ»(4)

«یهود گفتند: دست خدا بسته است. دستهایشان بسته باد. و برای این سخن، از رحمت الهی دور شوند. بلکه هر دو دست خدا گشاده است، هر گونه که بخواهد می بخشد.»

همان طور که امام صادق (علیه السلام) تذکر داده اند، مقصود یهود این نبود که خدا دست دارد و دستش با ریسمانی بسته است، بلکه مقصود آن ها این بود که خداوند از کار قضا