عدل الهی صفحه 145

3. در رابطه با حکمت الهی.

الف) توحید و خیر و شرّ

اشاره

اگر به علیّت خداوند متعال برای تمامی موجودات امکانی قائل شویم و از سوی دیگر، به وجودی بودن خیر و شر قائل باشیم، ناچار، باید به خدای خیر و خدای شرّ قائل شویم؛ زیرا بر اساس علیّت خدای خیر نمی تواند علّت شرّ باشد و همین طور خدای شرّ نمی تواند علّت و به وجود آورنده خیر گردد (از کوزه همان برون تراود که در اوست). چون هر چه در معلول هست، عیناً و به صورت کامل تر، در علّت نیز وجود دارد و از علّت نمی تواند چیزی برون آید که در ذات او وجود ندارد. به نظر می رسد که منشأ پیدایش ثنویّت، یعنی خالق خیر و خالق شر همین امر بوده است. بنابراین، برای رفع این مشکل یا باید از علّت بودن خداوند متعال نسبت به موجودات امکانی صرف نظر کرد یا وجودی بودن شر را منکر شد. فیلسوفان موحّد، وجودی بودن شر را منکر شده و سعی کرده اند که جهان به ظاهر پر از شرور را جهانی کاملاً خیر و اصلح بشمارند. استاد مطهری در این زمینه می گوید :

یک تحلیل ساده نشان می دهد که ماهیّت شرور عدم است؛ یعنی بدی ها همه از نوع نیستی و عدم اند. این مطلب سابقه زیادی دارد. ریشه این فکر از یونان قدیم است. در کتب فلسفه، این فکر را به یونانیان قدیم و خصوصاً افلاطون نسبت می دهند... و ما چون این مطلب را صحیح و اساسی می دانیم، در این جا، در حدودی که متناسب با این کتاب است، طرح می کنیم...(1)

ایشان سپس عدمی بودن شرور را با ادلّه ای اثبات می کند و می نویسد :

اکنون که دانسته شد بدی ها همه از نوع نیستی هستند، پاسخ ثنویّه روشن می گردد. شبهه ثنویّه این بود که چون در جهان دو نوع موجود هست،