عدل الهی صفحه 154

آنان را مهلت دادیم تا بر گناهانشان بیفزایند و برای آنها عذابی خوار کننده است... و کسانی که به آنچه خدا از فضل خود به آنان داده است، بخل میورزند، هرگز، گمان نکنند که آن برای آنان خیر است، بلکه آن برایشان شرّ است.

پس اطلاق شرّ به این امور به اعتبار آثار و نتایجی است که بر آنها بار میشود، نه اینکه این امور از اصل شر بوده باشند. اصل این نعمتها خیر است، ولی چون کافران از این امور استفاده خوب نمیکنند، نتیجهای که برایشان بار میآورد، از ندادن این نعمتها به آنان، بدتر است. پس اطلاق شرّ به این قسم از امور از سر تسامح و مجاز است و در واقع از شرور به حساب نمیآید. امیرالمؤمنین (علیه السلام) در این باره میفرماید :

مَا خَیْرٌ بِخَیْرٍ بَعْدَهُ النَّارُ وَ مَا شَرٌّ بِشَرٍّ بَعْدَهُ الْجَنَّهُ وَ کُلُّ نَعِیمٍ دُونَ الْجَنَّهِ مَحْقُورٌ وَ کُلُّ بَلَاءٍ دُونَ النَّارِ عَافِیَهٌ. (1)

خیری که به دنبال آن دوزخ باشد، خیر نیست. و شرّی که به دنبال آن بهشت باشد، شرّ نیست.

هر نعمتی در برابر بهشت، کوچک است و هر بلا و رنجی در برابر دوزخ، عافیت و تندرستی.

پس معلوم است هر چند رنجهای دنیا شرّ است، ولی چون صبر و تحمّل در مقابل آنها سبب ورود انسان به بهشت میشود آنها را برای خویش خیر میشمارد؛ چنانکه عافیت و سلامتی هم خیری است که تحمّل دردهای ناشی از درمان بیماری، آسان به شمار میرود.

4. سختیها و عذابهایی که برای گناهکاران و ستمگران قرار داده شده است. و فرقی نمیکند که این عذابها و عقابها در دنیا بر آنها وارد شود یا در آخرت. خدای تعالی میفرماید: