عدل الهی صفحه 155

أَفَ_أُنَ_بِّ_ئُکُمْ بِشَ_رٍّ مِنْ ذلِ_کُم النّارُ وَعَدَها اللهُ آلَّذِینَ کَفَرُوا وَبِ_ئْسَ المَصِ_یرُ. (1)

آیا شما را به بدتر از این خبر دهم؟ آتش که خدای تعالی به کافران وعده داده است و چه سر انجام بدی است.

شرّ به این معنا، مخلوق تکوینی خدای تعالی است؛ ولی خلق ابتدایی خدای سبحانه نیست؛ بلکه خداوند این امور را برای مجازات اعمال زشت بندگانش آفریده است؛ یعنی اگر عصیان و سرکشی از بندگان تحقق نمییافت، خدای سبحانه هم این امور را نمیآفرید.

ب) عدل الهی و شرور

آیا عدل الهی اقتضا میکند که هیچ گونه شر و نقصانی در موجودات عالم نباشد و همه باید بهاندازه مساوی از کمالات وجودی برخوردار گردند؟

پاسخ این سؤال با توجّه به مباحث پیشین، روشن است. وجود شرور و کاستیها در عالم خلقت، با عدل الهی به معنای وضع هر چیزی در موضع خود منافاتی ندارد؛ زیرا چنانکه گفتیم، وقتی میتوانیم درباره وجود ظلم و ستم سخن بگوییم که موضع هر چیزی را به خوبی بشناسیم و از حقیقت همه اشیا به طور کامل اطّلاع پیدا کنیم؛ لیکن بدیهی است که انسان از چنین امری عاجز و ناتوان است. او میتواند تنها از ظاهر حیات دنیا آگاهی یابد و از ژرفای وجود آن بیخبر است. پس با این وجود، چگونه میتواند درباره موضع اشیا نظر دهد. خداوند متعال میفرماید :

یَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الحَیاهِ الدُّنْیا وَهُمْ عَنِ الآخِرَهِ هُ_مْ غافِلُونَ. (2)