- اشاره 3
- بخش اوّل: عدل الهی 3
- اشاره 4
- درس اول: جایگاه و معنای عدل الهی 4
- جایگاه بحث عدل 5
- معنای عدل 7
- معنای ظلم 12
- نتیجه معنای لغوی عدل و ظلم 14
- خلاصه درس اوّل 16
- خودآزمایی 16
- اشاره 18
- درس دوم: عدل الهی در قرآن 18
- نفی ظلم و ستم از خدا در قرآن کریم 19
- محرومیّت به جهت کوتاهی در اعمال 20
- محرومیّت به جهت ابتلاء و امتحان 21
- ظلم بودن عقاب بدون بیان 23
- استحاق موعود و عدل و ظلم 24
- ظلم به معنی «وضع الشیء فی غیر موضعه» در قرآن 27
- خلاصه درس دوم 28
- خودآزمایی 29
- اشاره 30
- درس سوم: عدل الهی در روایات 30
- معنای عدل در روایات 31
- معنای ظلم در روایات 32
- مراتب عدل و ظلم 34
- قول به جبر؛ نسبت ظلم به خدا 35
- محرومیّت ها و ابتلاها و رعایت تساوی میان انسان ها 37
- اعطای حق به صاحبان آن 40
- خلاصه درس سوم 44
- خودآزمایی 45
- اشاره 46
- درس چهارم: عدل الاهی از نظر عالمان 46
- خلاصه درس چهارم 56
- خودآزمایی 57
- درس پنجم: تقدّم و عمومیّت عدل الهی بر فضل و احسان الهی 59
- اشاره 59
- عدل الهی و تقدّم و عمومیّت آن بر فضل و احسان 60
- خودآزمایی 72
- خلاصه درس پنجم 72
- اشاره 73
- درس ششم: سبب پیدایش اختلاف اشیا 73
- کیفیت پیدایش اشیا و سبب اختلاف آن ها 74
- خلاصه درس ششم 88
- خودآزمایی 89
- درس هفتم: مراتب و جایگاه های موجودات و امکان تغییر در آن ها 90
- اشاره 90
- آثار طینت ها و تأثیر آن ها در کردار انسان ها 91
- مبانی فلسفه و عرفان و عدم امکان تغییر در نظام آفرینش 94
- خلاصه درس هفتم 101
- خودآزمایی 102
- اشاره 103
- درس هشتم: عدل الهی اصل اساسی ادیان الهی 103
- اصول دین اسلام و عدل الهی 104
- خلاصه درس هشتم 111
- خودآزمایی 112
- درس نهم: عدل الهی و حکمت و مالکیّت 113
- اشاره 113
- عدل الهی و مالکیّت خدا 114
- عدل الهی و حکمت خدا 123
- خلاصه درس نهم 126
- خودآزمایی 127
- اشاره 128
- درس دهم: عدل الهی و حسن و قبح 128
- عدل الهی و حسن و قبح عقلی 129
- حسن و قبح از نظر فلاسفه و منطقیّین و برخی از اصولیان 130
- حسن و قبح در قرآن و حدیث 135
- حسن فاعلی و حسن فعلی 138
- حسن و قبح عقلی و جبر و اختیار 140
- خلاصه درس دهم 141
- خودآزمایی 142
- درس یازدهم: عدل الهی و خیر و شرّ 143
- اشاره 143
- ارتباط مسأله خیر و شرّ با مباحث خداشناسی 144
- اشاره 144
- اشاره 145
- الف) توحید و خیر و شرّ 145
- شرور در آیات و روایات 149
- ب) عدل الهی و شرور 155
- خلاصه درس یازدهم 157
- ج) شرور و حکمت الهی 157
- خودآزمایی 158
- اشاره 160
- درس دوازدهم: عدل الهی و خلود 160
- عدل الهی و خلود 161
- خلاصه درس دوازدهم 169
- خودآزمایی 169
- اشاره 170
- درس سیزدهم: عدل الهی و شفاعت 170
- شفاعت در روایات 173
- شرایط شفاعت کنندگان 174
- شفاعت شوندگان 175
- محل شفاعت 178
- شفاعت و عدل و حکمت الهی 183
- خلاصه درس سیزدهم 184
- خودآزمایی 185
- بخش دوم: بدا 186
- اشاره 186
- اشاره 187
- درس چهاردهم: معنای ب_دا 187
- معنای بداء در لغت 188
- معنای اصطلاحی بدا 190
- خلاصه درس چهاردهم 205
- خودآزمایی 205
- درس پانزدهم: بداء در آیات قرآن کریم 206
- اشاره 206
- 1. آیه محو و اثبات 207
- بداء در آیات قرآن کریم 207
- اشاره 207
- 2. آیه قدر 208
- 3. آیه بسته نبودن دست خدا 211
- 4. آیه «کُلَّ یَوْمٍ هُ_وَ فِی شَأْنٍ» 212
- 5. آیاتی که بر فزونی و کاهش در خلق و عمر دلالت دارند 213
- 6. آیاتی که بر استجابت دعا و غفران و قبولی توبه دلالت میکنند 215
- 7. آیاتی که بر تغییر در خلق به سبب کردار بندگان دلالت میکند 216
- خلاصه درس پانزدهم 217
- خودآزمایی 218
- اشاره 219
- درس شانزدهم: بداء در روایات 219
- بداء در روایات 220
- بداء و علم پیامبران و ائمّه (علیهم السلام) 224
- خلاصه درس شانزدهم 228
- خودآزمایی 229
- بخش سوم: جبر و تفویض و امربین الامرین 230
- اشاره 230
- اشاره 231
- درس هفدهم: معنایِ واژگان کلیدی 231
- معنایِ واژگان کلیدی 233
- اشاره 233
- الف) جبر 233
- ب) اکراه 234
- ج) اضطرار 235
- د) تفویض 239
- خلاصه درس هفدهم 244
- خودآزمایی 245
- درس هجدهم: ابطال جبر و تفویض 246
- اشاره 246
- ابطال جبر و تفویض 247
- خلاصه درس هجدهم 256
- خودآزمایی 256
- درس نوزدهم: امر بین امرین 257
- اشاره 257
- امر بین امرین 258
- مشیّت و اراده و قضا و قدر الهی در افعال بندگان 268
- خلاصه درس نوزدهم 273
- خودآزمایی 275
- فهرست منابع 276
اشاره :
از دانشجو انتظار می رود که پس از مطالعه این درس، با آیاتی که به گونه ای بیانگر بداء هستند، آشنا شود و رابطه بداء و استجابت دعا و پذیرش توبه بندگان را تبیین کند.
بداء در آیات قرآن کریم
اشاره
پیشتر اشاره شد که لفظ بداء در قرآن کریم درباره خدای تعالی به کار نرفته است؛ امّا مضمون آن در آیات فراوانی دیده می شود. در ادامه، برخی از این آیات مطرح می گردد.
1. آیه محو و اثبات
وَما کانَ لِرَسُولٍ أَنْ یَأْتِیَ بِآیَهٍ إِلّا بِ_إِذنِ اللهِ لِکُلِّ أَجَلٍ کِتابٌ * یَمْحُو اللهُ ما یَشاءُ وَیُ_ثْبِتُ وَعِنْدَهُ أُمُّ الکِتابِ.(1)
1- . رعد(13) / 38 _ 39.