عدل الهی صفحه 21

است. مفضّل می گوید به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم :

یَا مَوْلَایَ فَقَدْ رَأَیْتُ مَنْ یَبْقَی عَلَی حَالَتِهِ وَ لَا یَنْبُتُ الشَّعْرُ فِی وَجْهِهِ وَ إِنْ بَلَغَ حَالَ الْکِبَرِ! فَقَالَ: ذَلِکَ بِمَا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ وَ أَنَّ اللهَ لَیْسَ بِظَلّامٍ لِلْعَبِیدِ.(1)

مولای من کسانی را می بینم که هرچه بزرگ می شوند، در صورتشان مو نمی روید و بر همان حالت سابق خود باقی می مانند. امام فرمود: این امر به سبب عملکرد گذشته آن هاست و خداوند به بندگانش ظلم نمی کند.

روشن است که داشتن موی خوب در صورت، برای مردان نعمتی الهی است و در مقابل، محرومیّت از آن سبب کوتاهی برخی از آنان است. این کوتاهی بر اساس لغت عرب ظلم شمرده می شود و از سوی دیگر، داشتن محاسن خوب یا محرومیّت از آن به دست خدای متعال است. امّا حضرت صادق (علیه السلام) محرومیّت ها و دارایی ها را به کردار خود انسان ها پیوند زده و می فرماید: چنین نیست که خداوند متعال آنان را بدون هیچ گونه کوتاهی از سوی آن ها، از این نعمت محروم کرده باشد.

محرومیّت به جهت ابتلاء و امتحان

باید توجه داشت که وضعیّت انسان ها در این دنیا همواره تابع عملکرد ایشان در گذشته نیست؛ بلکه خداوند سنّت های مختلفی دارد و ممکن است بنده مؤمنی را به جهت امتحان و ارتقا به مقام بالاتر به سختی و گرفتاری مبتلا سازد و از نعمتهایش محروم کند یا کافری را به جهت استدراج، نعمت بخشد خداوند در همه این موارد، عادل است و در ازای محرومیّت ها و گرفتاری های بندگان مؤمن به ایشان عِوض می دهد. امام باقر (علیه السلام) درباره ابتلای حضرت ایوب (علیه السلام) فرمودند :

وَ قَدْ قَالَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله و سلم): أَعْظَمُ النَّاسِ بَلَاءً الْأَنْبِیَاءُ ثُمَّ الْأَمْثَلُ فَالْأَمْثَلُ وَ إِنَّمَا ابْتَلَاهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِالْبَلَاءِ الْعَظِیمِ الَّذِی یَهُونُ مَعَهُ عَلَی جَمِیعِ النَّاسِ لِئَلَّا