عدل الهی صفحه 216

پارسا و پیامبری از صالحان است.

این گونه آیات دلالت دارند که خداوند متعال از امر خلق فارغ نگشته و همواره، دعاهای بندگانش را میشنود و آنها را پاسخ میدهد و دعاها و توبههای آنان در نظام تقدیرات خویش تغییراتی ایجاد میکند و چنین نیست که خدای تعالی همه آنچه را تا ابد در این نظام رخ خواهد داد، به یک مشیّت و فعل تحقّق بخشیده باشد و اینگونه نیست که همه آنچه قرار است اتّفاق بیفتد، در حقیقت اتّفاق، افتاده است و این ما هستیم که از آن اطّلاع نداریم.

7. آیاتی که بر تغییر در خلق به سبب کردار بندگان دلالت میکند

وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ القُری آمَنُوا وَاتَّ_قَوْا لَفَتَحْنا عَلَیْهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَالأَرضِ. (1)

اگر اهل آبادیها ایمان میآوردند و تقوا پیشه میکردند، برکات آسمان و زمین را بر آنها میگشودیم.

إِنَّ اللهَ لا یُغَ_یِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتّی یُغَیِّ_رُوا مابِأَنْفُسِ_هِمْ وَإِذا أَرادَ اللهُ بِقَوْمٍ سُوءاً فَلا مَرَدَّ لَهُ وَما لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ والٍ. (2)

همانا خدا وضع هیچ گروهی را تغییر نمیدهد تا اینکه آنها حال خود را تغییر دهند. و هر گاه خدا برای قومی بدی خواهد، هیچ برگشتی برای آن نیست و برای آنها حمایت کنندهای جز او نباشد.

ظَهَرَ آلفَسادُ فِی آلبَرِّ وَالبَحْرِ بِما کَسَبَتْ أَیْدِی النّاسِ لِ_یُذِیقَهُمْ بَعْضَ الَّذِی عَمِلُوا لَعَلَّ_هُمْ یَرْجِعُونَ. (3)

فساد در خشکی و دریا به سبب کردههای مردمان، پدیدار شد؛ تا [کیفر] بعضی از کارهایشان را به آنها بچشاند؛ باشد که باز گردند.

1- . اعراف(7) / 96.
2- . رعد(13) / 11.
3- . روم(30) / 41.