کتابخانه بالقرآن

عدل الهی صفحه 222

صفحه 222

ندارد، در این صورت، به تغییر و تحول و بهبود اوضاع هیچ امیدی نخواهد داشت و نیز بیم و امید در او از بین خواهد رفت و در نتیجه، خضوع و خشوع و بندگی در مقابل خدا به سختی صورت خواهد گرفت.(1)

عدم اعتقاد به بداء همچنین موجب می شود که خداوند متعال در نظر انسان، عاجز و ناتوان گردد و عظمت او نزد بندگان پایین آید. در نتیجه، بهترین راه تعظیم خدای سبحانه آن است که او را همواره در کار ببینیم و هرگز فکر ناتوان بودن او را به ذهن خود راه ندهیم و او را از نسبت دادن اموری که موجب توهّم ضعف و ناتوانی اش می شود، تنزیه کنیم و والاتر و بلندتر از آن بدانیم.

در روایات شیعه نیز همین امر به صورت روشن تری تبیین شده است. بر اساس این روایات، حتی تقدیرهایی که خود خدای تعالی با علم و آگاهی خویش برای خلق مقدّر می کند، اقتدار و سلطنت و حاکمیت او را محدود نمی کند و او همچنان بر اریکه سلطنت تکیه زده و همواره در خلق خویش تقدیرات جدیدی دارد. البته این به هیچ وجه نباید موجب نسبت دادن جهل به خداوند گردد، زیرا همه این

1- . برخی معتقدند که خداوند هر کاری را که قرار بوده تا ابد انجام دهد، به یکباره انجام داده و طبق ضوابطو قواعد علل و معلولات همه موجودات را به هم آورده است و هیچ کدام از وقایعی که قرار است تا ابداتفاق بیفتد از جایگاه خویش تغییر نمی کند؛ زیرا نظام و رشته های این وقایع چنان به هم تنیده شده اند که باتغییریکی از آن ها همه نظام به هم می ریزد و احدی _ حتی خود خدا_ نمی تواند در آن تغیری ایجاد کند. بهتعبیر دیگر، تغییر جزئی در نظام به تغییر در اصل نظام می انجامد و نظامی که بتوان به سادگی در آن تغییریایجاد کرد، نظام احسن و متقن و محکم نیست. آنان بر این باورند که این نظام لازم ذات پروردگار متعالاست. به همین جهت، خود او هم نمی تواند در آن تغییری ایجاد کند. اما خداوند متعال این نظریه را به یهودنسبت می دهد و به صورت اجمالی از قول آنان نقل می کند که دست های خداوند متعال بسته است و دیگرنمی تواند کاری بکند و این بسته شدن یا توسط خود او صورت گرفته که همه امور خلایق را به یکباره انجامداده و تمام شده است یا این امر لازمه ذات خود او بوده است.در برابر این انگاره، خدای تعالی در آیات فراوانی از قرآن کریم به این مسأله پرداخته و دست های خدا راهمواره باز دانسته و تصریح کرده که خدای سبحانه همیشه در خداوندگاری خویش باقی است و به هیچوجه، دست خود را نبسته است.