عدل الهی صفحه 244

از آنها را ندارد. منشأ این اعتقاد یا عدم اعتقاد به مولویّت خدای تعالی و خالق طبیعی دانستن اوست یا به جهت عاجز شمردن خداوند از اِعمال مولویّت. (1)

خلاصه درس هفدهم

Ë جبر در لغت به معنای بستن استخوان شکسته، غنی کردن و کسی را به زور به کاری وادار ساختن است.

Ë اکراه در لغت به معنای وادار کردن کسی به کاری است که به انجام آن مایل نبوده است.

Ë اضطرار به معنای احتیاج پیدا کردن است.

Ë مقصود از جبر، اکراه و اضطرار به معنای لغوی، آن است که دایره اختیار انسان بسیار تنگ شده باشد؛ نه این که در آن مورد هیچ اختیاری وجود نداشته باشد.

Ë جبر به معنای مصطلح، در معانی لغوی واژه های جبر، اکراه و اضطرار لحاظ نشده است.

Ë تشخیص جبری یا اختیاری بودن فعل به وجدان خود انسان است.

Ë افعال بندگان به خلق تقدیری مخلوق خداست؛ نه به خلق تکوینی. یعنی چنین نیست که خداوند افعال ما را انجام دهد.

Ë تفویض در لغت، به معنای واگذار کردن و سپردن امر به دیگری است و در اصطلاح عبارت است از ایجاد فعل توسّط شخص بدون این که از کسی یا چیزی متأثر شود.

Ë از نظر شیخ مفید، قول به تفویض مساوی با اباحه گری و بی دینی است و لازمه چنین اعتقادی، معزول دانستن خداوند از سلطنت و حاکمیت است.