عدل الهی صفحه 35

مساوی با نافرمانی خدا خواهد شد. و از آن رو که اطاعت از هر کس عبادت او محسوب می شود، اطاعت از کسی که از ناحیه خدای تعالی ولایت و سلطنت و فرماندهی پیدا نکرده، عبادت غیر خدا می شود و در نتیجه، شرک به خدا محسوب می گردد و همان طور که گفتیم، شرک به خدا ظلمی بس بزرگ است که خداوند متعال به هیچ وجه آن را نمی بخشد.

قول به جبر؛ نسبت ظلم به خدا

در برخی روایات، نسبت دادن افعال قبیح به خدا، قول به جبر و متّهم ساختن خدا منافی عدل دانسته شده است؛ چرا که خداوند از این نسبت های ناروا منزّه است و انتساب این امور به پروردگار به معنای عدم رعایت شأن خداوندگاری اوست و در حقیقت، ظلم و ستم در حقّ خداوند متعال است. حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می فرمایند :

التَّوْحِیدُ أَنْ لَا تَتَوَهَّمَهُ وَ الْعَدْلُ أَنْ لَا تَتَّهِمَهُ.(1)

توحید آن است که او را توهّم و تصوّر نکنی و عدل آن است که او را متّهم نکنی.

یعنی کار قبیح و بد را به او نسبت ندهی؛ زیرا تهمت عبارت است از نسبت بدی به شخص دادن، بدون این که او آن را مرتکب شده باشد. این معنا در روایتی دیگر روشن تر بیان شده است :

مَا عَرَفَ اللَّهَ مَنْ شَبَّهَهُ بِخَلْقِهِ. وَ لَا وَصَفَهُ بِالْعَدْلِ مَنْ نَسَبَ إِلَیْهِ ذُنُوبَ عِبَادِهِ.(2)

کسی که خدا را به خلق تشبیه کند، او را نشناخته است و کسی که گناهان