عدل الهی صفحه 36

بندگانش را به او نسبت دهد، او را به عدل وصف نکرده است.

و در حدیثی دیگر آمده است :

وَ أَمَّا الْعَدْلُ فَأَنْ لَا تَنْسُبَ إِلَی خَالِقِکَ مَا لَامَکَ عَلَیْهِ.(1)

و امّا عدل آن است که به آفریننده ات چیزی را نسبت ندهی که او به سبب ارتکاب آن، تو را ملامت و سرزنش کرده است.

پس اگر کسی بگوید که خداوند متعال بندگانش را در افعالشان مجبور کرده و با وجود این، آن ها را عقاب و عذاب می کند، فعل قبیحی را به خدا نسبت داده و خداوند را به ظلم و ستم توصیف کرده است.

اللَّهُ أَعْدَلُ مِنْ أَنْ یُجْبِرَ عَبْداً عَلَی فِعْلٍ ثُمَّ یُعَذِّبَهُ عَلَیْهِ.(2)

خداوند عادل تر از آن است که بنده اش را بر فعلی مجبور کند و آنگاه به سبب آن او را عذاب کند.

و امیرالمؤمنین (علیه السلام) می فرماید :

لاَ تَقُولوُا أجْبَرَهُمْ عَلَی المعاصی فَتَظْلِمُوهُ.(3)

نگویید: خداوند آنان را بر گناهان مجبور کرده است که در این صورت، به او ظلم کرده اید.

نسبت فعل قبیح به خداوند متعال از دو جهت ظلم در حقّ اوست: اوّل این که خدای تعالی از هر گونه فعل قبیح منزّه و مبرّاست؛ پس نسبت افعال قبیح به او زیر پا نهادن حقّ خداوند متعال و عدم رعایت شأن خداوندگاری اوست و در حقیقت،

1- . توحی_د ص_دوق / 96؛ بح_ارالان_وار 4 / 264. «م_ا لامک علیه» را به دو ص_ورت می ت_وان معنا ک_رد :1. چیزی را که خدای تعال به خاطر فعل آن تو را سرزنش می کند، به او نسبت ندهی. 2. چیزی را که توخود به خاطر فعل آن سرزنش می شوی به خدا نسبت ندهی.
2- . توحید صدوق / 361؛ بحارالانوار 5 / 51.
3- . احتجاج 1 / 209؛ عوالی اللالی 4 / 109؛ بحارالانوار 5 / 95.