عدل الهی صفحه 56

نیازمندیهایش، به دست خود به وظیفهاش عمل میکند و جامعه عادل، حقّ هر صاحب حقّی را میدهد و در آن احدی نیست که از کار و تلاش برای زندگی دست بکشد و معاش خود را از دسترنج دیگران تأمین کند؛ از این رو، در جامعه عادل، کاری بدون دستمزد عادلانه انجام نمیشود و احتکار برای ثروتاندوزی و استثمار ضعیفان صورت نمیگیرد ؛ از این رو، در جامعه عادل _ که هر چیزی در جایگاه خود قرار داده میشود _ موردی برای بخشش باقی نمیماند. زیرا جود؛ بخشش بلاعوض است، برای سائل و غیرسائل؛ پس اگر شخص از آنچه مورد نیاز خود و خانوادهاش است ببخشد، مال را در غیر مسیر خود مصرف کرده و اگر از مالی که اضافه بر معاش اوست ببخشد، مال را به جهت پسانداز و جمع آن، از مسیر خود خارج کرده است. پس جمع مال از حلال مورد محاسبه قرار میگیرد و جمع مال از حرام موجب عقاب میشود. و آنکه مال را از عطا کننده میگیرد، اگر به جهت نیازمندی خود مالی را بگیرد، در کسب معاش خود کوتاهی کرده یا اینکه اجتماع به سبب عدم عدالت به او یاری نرسانده است، و اگر مالی را اضافه بر احتیاج خود بگیرد، به حرص و طمع دچار شده است. بنابراین، بخشش علاوه بر اینکه موجب تنبلی و نیازمندی به بخشش کننده میشود خارج کردن امور از مسیر راست و مستقیم است.

اگر عدل فراگیر شود، مردم را در همه امور زندگی راهبری میکند و هیچ نیازمندی برای انفاق باقی نمیماند. جود بخشش خاصّ برای افرادی ویژه است و امری جدا از اجتماع انسانی است که وجود و عدم آن نیاز ضروری و دائمی اجتماع نیست. پس اعتماد به آن در اداره امور صحیح نیست.

خلاصه درس چهارم

Ë از نظر مرحوم صدوق، عدل به معنای اعطای ثواب در مقابل نیکی و عقاب در مقابل گناه است.