عدل الهی صفحه 75

شخص کامل به هیچ وجه یکسان نیست و نیز یک دانشمند و یک شخص عامی را نمی تون به یک چشم دید یا از یک دانشمند انتظار کاری به مانند یک شخص عامی داشت و نیز نمی توان از پیر مردی از کار افتاده انتظار کاری در شأن و اندازه یک جوان تنومند و توانمند را داشت.

امّا سخن در پیدایش اختلاف در موجودات و منشأ آن است و این که این اختلافات چه جایگاهی را برای هر شیء در میان اشیا دیگر ایجاد کرده است؟ و چگونه می توان آن جایگاه را شناخت؟

روشن است که همه موجودات از آن جهت که مخلوق خدایند، در عرض واحد قرار می گیرند و هیچ موجودی در جهت مخلوقیّت بر موجود دیگر برتری ندارد؛ یعنی هرگز نمی توان گفت موجودی در اصل خلقت برتر از موجود دیگر است؛ زیرا خلق یک انسان با خلق موجود دیگری مانند کوه و مورچه و فیل و امثال آن نسبت به علم و قدرت الهی هیچ تفاوتی ندارد. پس باید دید خداوند متعال بر چه اساسی موجودی را به صورت انسان و موجود دیگر را به صورت درخت و ... آفریده است؟

بر پایه تعالیم دینی، عامل اختلاف میان موجودات امتحان الهی است. خداوند متعال طبق سنّت خویش پس از اعطای عقل، اختیار و قدرت، مخلوقاتش را مورد ابتلا و آزمایش قرار می دهد. رفتار متفاوت موجودات در مقابل امتحان الهی موجب پیدایش اختلاف درجات و مراتب آن ها می شود؛ یعنی تمام موجودت اعم از جماد، نبات، حیوان، فرشته، انسان و... در ابتدای خلقت، با یکدیگر مساوی بوده اند و اختلافات پیرو امتحان ها و طبق حکمت الهی به وجود آمده است.

خلقت انسان در روایات اهل بیت (علیهم السلام) از جایگاه مهمی برخوردار است و در قرآن کریم نیز کیفیّت خلقت انسان و عوالمی که بر او گذشته، مطرح شده است. پس مناسب است جایگاه انسان با توجه به کیفیّت پیدایش و عوالمی که بر او سپری