- پیشگفتار 1
- تعریف توکل از نظر لغوی 2
- تعریف توکل در اصطلاح دانشمندان اسلامی 3
- توکل تنها باید به خداوند باشد 7
- اهمیت و ویژگی توکل بر خداوند 9
- وجوب و ضرورت توکل 10
- درجات توکل 14
- توجه به تلاش ها و اسباب در راستای توکل 17
- آثار و نتایج توکل 21
- اشاره 21
- 1 _ محفوظ بودن از شر دشمنان: 21
- 2 _ برخورداری از نصرت الهی و پیروزی در برابر جباران: 22
- 3 _ برخورداری از نعمت و فضل الهی: 23
- 5 _ ظهور ایمان: 24
- 6 _ رسیدن به سعادت دنیوی و اخروی: 25
- 7 _ دور ماندن از وسوسه های شیاطین: 26
- 8 _ جلب مهر و محبت الهی: 28
- 9 _ برخورداری از کفایت الهی: 28
- زمینه های توکل 30
- مواضع توکل 32
- اشاره 32
- 2 _ هنگام روگردان شدن دشمنان و رویگردانی از آن ها: 33
- 1 _ هنگام طلب نصرت و پیروزی: 33
- 3 _ هنگام استقبال از قضای الهی: 35
- 5 _ در امر دین و دنیا: 36
- 4 _ در تثبیت و دوام ایمان: 36
- 6 _ در هر گفتار و کردار 36
- ارتباط «توکل» با «تفویض»، «تسلیم»، «ثقه»، «رضا» 37
- 9 _ در تمام حالات باید توکل کرد 37
- 8 _ توکل در همه امور لازم است 37
برگردانند _ نگران نباش _ بگو: خداوند مرا کفایت می کند... بر او توکل کردم...
چنین برداشت می شود که مبلغان رسالات الهی لازم است بر خداوند توکل کنند.(1)
بعضی نیز «وجوب توکل» را بر مؤمنان از آیه:
«وَ عَلَی اللّهِ فَتَوَکَّلوا إِنْ کُنْتُمْ مُوءْمِنِینَ (مائده: 23)».
_ و بر خداوند باید توکل کنید اگر مؤمن هستید.
استنباط کرده اند.(2)
علامه مجلسی نیز ذیل آیه سوم سوره طلاق: «لِکُلِّ شَیْءٍ قَدْراً» _ برای هر چیزی اندازه ای است.
می فرماید: این آیه وجوب توکل را بیان می کند.(3) چنین برداشتی می تواند به این خاطر باشد که خداوند برای هر چیزی اندازه ای قرارداده که تغییرناپذیر است و لذا بندگان باید به آن اندازه معین شده اکتفا کرده و بدون هراس از عواقب آن، توکل را پیشه خود سازند.
المیزان نیز ذیل آیات شریفه: «وَ عَلَی اللّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُوءْمِنُونَ (ابراهیم: 11)» و مؤمنان باید بر خدا توکل کنند. «وَ ما لَنا أَلاّ نَتَوَکَّلَ عَلَی اللّهِ وَ قَدْ هَدانا سُبُلَنا (ابراهیم: 12)» _ و چرا بر خدا توکل نکنیم با این که ما را به راههای (سعادت) رهبری کرده است. می نویسد:
«دو حجت و دلیل بر وجوب توکل هست:
1- 1 _ همان، ج 7، ص 359.
2- 2 _ معراج السعاده، ص 698.
3- 3 _ بحارالانوار، ج 68، ص 122.