- پیشگفتار 1
- تعریف توکل از نظر لغوی 2
- تعریف توکل در اصطلاح دانشمندان اسلامی 3
- توکل تنها باید به خداوند باشد 7
- اهمیت و ویژگی توکل بر خداوند 9
- وجوب و ضرورت توکل 10
- درجات توکل 14
- توجه به تلاش ها و اسباب در راستای توکل 17
- آثار و نتایج توکل 21
- اشاره 21
- 1 _ محفوظ بودن از شر دشمنان: 21
- 2 _ برخورداری از نصرت الهی و پیروزی در برابر جباران: 22
- 3 _ برخورداری از نعمت و فضل الهی: 23
- 5 _ ظهور ایمان: 24
- 6 _ رسیدن به سعادت دنیوی و اخروی: 25
- 7 _ دور ماندن از وسوسه های شیاطین: 26
- 8 _ جلب مهر و محبت الهی: 28
- 9 _ برخورداری از کفایت الهی: 28
- زمینه های توکل 30
- مواضع توکل 32
- اشاره 32
- 2 _ هنگام روگردان شدن دشمنان و رویگردانی از آن ها: 33
- 1 _ هنگام طلب نصرت و پیروزی: 33
- 3 _ هنگام استقبال از قضای الهی: 35
- 5 _ در امر دین و دنیا: 36
- 4 _ در تثبیت و دوام ایمان: 36
- 6 _ در هر گفتار و کردار 36
- ارتباط «توکل» با «تفویض»، «تسلیم»، «ثقه»، «رضا» 37
- 9 _ در تمام حالات باید توکل کرد 37
- 8 _ توکل در همه امور لازم است 37
آیه 99 سوره نحل صراحت دارد که شیاطین بر مؤمنان و توکل کنندگان سلطه و حاکمیت ندارند:
«إِنَّهُ لَیْسَ لَهُ سُلْطانٌ عَلَی الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَلی رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ»
_ شیطان بر کسانی که ایمان دارند و بر پروردگارشان توکل می کنند، تسلطی ندارد.
برخی از تفاسیر ذیل این آیه نوشته اند: «این آیه گواه آن است که توکل برخدا شیطان را از وسوسه و تسلط بر آن ها باز می دارد و اگر هم وسوسه کند در آن ها اثر نخواهد داشت.»(1)
در روایتی هم که از امام صادق علیه السلام نقل شده است سخن از توانایی تسلط شیطان بر بدن انسان مؤمن به میان آمده بدون آنکه بتواند بر دین و ولایت پذیری او حاکمیتی داشته باشد.(2)
البته «ابلیس» هم خود اعتراف کرده است که حیله اش در متوکلان راه ندارد.(3)
برخی نیز ذیل آیه مذکور معتقد شده اند که متوکلان از وسوسه های شیطان و هوای نفس پیروی نمی کنند.(4)
واضح است که این مطلب متفاوت از آن است که
1- 1 _ تفسیر گازر، ج 5، ص 198؛ تفسیر راهنما، ج 9، ص 529؛ فتح القدیر، ج 3، ص 164.
2- 2 _ تفسیر شریف لاهیجی، ج 2، ص 753؛ کافی، ج 8، ص 288.
3- 3 _ بحارالانوار، ج 68، ص 136.
4- 4 _ کشف الحقایق، ج 2، ص 194.