- پیشگفتار 1
- تعریف توکل از نظر لغوی 2
- تعریف توکل در اصطلاح دانشمندان اسلامی 3
- توکل تنها باید به خداوند باشد 7
- اهمیت و ویژگی توکل بر خداوند 9
- وجوب و ضرورت توکل 10
- درجات توکل 14
- توجه به تلاش ها و اسباب در راستای توکل 17
- آثار و نتایج توکل 21
- اشاره 21
- 1 _ محفوظ بودن از شر دشمنان: 21
- 2 _ برخورداری از نصرت الهی و پیروزی در برابر جباران: 22
- 3 _ برخورداری از نعمت و فضل الهی: 23
- 5 _ ظهور ایمان: 24
- 6 _ رسیدن به سعادت دنیوی و اخروی: 25
- 7 _ دور ماندن از وسوسه های شیاطین: 26
- 8 _ جلب مهر و محبت الهی: 28
- 9 _ برخورداری از کفایت الهی: 28
- زمینه های توکل 30
- مواضع توکل 32
- اشاره 32
- 1 _ هنگام طلب نصرت و پیروزی: 33
- 2 _ هنگام روگردان شدن دشمنان و رویگردانی از آن ها: 33
- 3 _ هنگام استقبال از قضای الهی: 35
- 5 _ در امر دین و دنیا: 36
- 4 _ در تثبیت و دوام ایمان: 36
- 6 _ در هر گفتار و کردار 36
- ارتباط «توکل» با «تفویض»، «تسلیم»، «ثقه»، «رضا» 37
- 9 _ در تمام حالات باید توکل کرد 37
- 8 _ توکل در همه امور لازم است 37
است.(1) راغب، توکیل را به معنای نایب گرفتن غیر، معنا کرده(2) و در مجمع البیان آن را تفویض کارها به غیر(3) آورده است.
«وکیل» از دیگر لغات هم خانواده توکل است که به معنای «موکول» آمده است،(4) بنابراین وکیل کسی است که موکل، کارش را به او واگذار کرده(5) و به نیابت از او تدبیر می کند.(6)
تعریف توکل در اصطلاح دانشمندان اسلامی
در دیدگاه دانشمندان اسلامی تعاریف متعددی به چشم می خورد:
ملا مهدی نراقی می نویسد:
«توکل یعنی اعتماد بر خداوند و سپردن همه کارها به او.»(7)
طبرسی می گوید:
«توکل یعنی رضایت به تدبیر خدا همراه با واگذاری کارها به او و تمسک کردن به طاعتش.»(8)
در اثر دیگری، تعریف دقیق تری ارائه شده است تا
1- 1 _ المیزان، ج 7 و 8، ص 255.
2- 2 _ مفردات الفاظ القرآن، ص 882.
3- 3 _ مجمع البیان، ج ذیل سجده 12.
4- 4 _ محجه البیضاء، ج 7، ص 405.
5- 5 _ لسان العرب، ج 15، ص 387.
6- 6 _ المیزان، ج 3 و 4، ص 65.
7- 7 _ جامع السعادات، ج 3، ص 220.
8- 8 _ مجمع البیان، ج 5، ص 287.