- پیشگفتار 1
- تعریف توکل از نظر لغوی 2
- تعریف توکل در اصطلاح دانشمندان اسلامی 3
- توکل تنها باید به خداوند باشد 7
- اهمیت و ویژگی توکل بر خداوند 9
- وجوب و ضرورت توکل 10
- درجات توکل 14
- توجه به تلاش ها و اسباب در راستای توکل 17
- آثار و نتایج توکل 21
- اشاره 21
- 1 _ محفوظ بودن از شر دشمنان: 21
- 2 _ برخورداری از نصرت الهی و پیروزی در برابر جباران: 22
- 3 _ برخورداری از نعمت و فضل الهی: 23
- 5 _ ظهور ایمان: 24
- 6 _ رسیدن به سعادت دنیوی و اخروی: 25
- 7 _ دور ماندن از وسوسه های شیاطین: 26
- 8 _ جلب مهر و محبت الهی: 28
- 9 _ برخورداری از کفایت الهی: 28
- زمینه های توکل 30
- مواضع توکل 32
- اشاره 32
- 2 _ هنگام روگردان شدن دشمنان و رویگردانی از آن ها: 33
- 1 _ هنگام طلب نصرت و پیروزی: 33
- 3 _ هنگام استقبال از قضای الهی: 35
- 5 _ در امر دین و دنیا: 36
- 4 _ در تثبیت و دوام ایمان: 36
- 6 _ در هر گفتار و کردار 36
- ارتباط «توکل» با «تفویض»، «تسلیم»، «ثقه»، «رضا» 37
- 9 _ در تمام حالات باید توکل کرد 37
- 8 _ توکل در همه امور لازم است 37
از آن جایی که رویگردانی از دشمنان، مسلمانان را با خطراتی از سوی آن ها مواجه می سازد، خداوند در آیه:
«فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّهِ (نساء: 81)»
پس از رویگردان شدن پیامبرش از دشمنان امر به توکل کرده است ؛ چرا که در چنین مواقعی خداوند پشتوانه مطمئنی برای آن ها خواهد بود.(1) چنانکه در آیه دیگری خطاب به پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید:
_ اگر مردم اعم از مشرکان و منافقان و حتی خودی ها از تو روی گردان شدند بگو: خداوند مرا کفایت می کند و بر او توکل می کنم (توبه: 129).(2)
حضرت نوح علیه السلام نیز وقتی با کار شکنی و روی گردانی قومش مواجه می شود متقابلاً از آن ها روی گردان شده و بر خداوند توکل می کند.(3)
«بصائر ذوی التمییز» می نویسد:
«توکل بر خداوند در چنین حالاتی از آن روست که در عین تنهایی آدمی، تنها کفایت کننده، اوست:
«وَ کَفی بِاللّهِ وَکِیلاً (نساء: 81).»(4)
«لاهیجی» هم می نویسد:
مؤمنان موظف اند طبق دستور قرآنی(5) در برابر
1- 1 _ بصائر ذوی التمییز، ص 315.
2- 2 _ تفسیر گازر، ج 4، ص 149؛ حجه التفاسیر، ج 3، ص 136؛ مواهب علیه، ج 2، ص 114 و...
3- 3 _ یونس: 71.
4- 4 _ بصائر ذوی التمییز، ص 315.
5- 5 _ ابراهیم: 11.