توکل :بیایید به خدای خود اعتماد کنیم! صفحه 38

نمی بیند و در تمام امور، خود را بی تصرف و حق را متصرف می داند.

2 _ تفویض وسیع تر از توکل است زیرا توکل در مصالح است اما تفویض در مطلق امور است.

3 _ توکل بعد از وقوع سبب توکل است اما تفویض هم قبل و هم بعد از سبب است.(1)

در مصطلحات تصوف ، سه قول در خصوص توکل و تسلیم و تفویض بیان شده است که به خوبی نشانگر برتری مقام تفویض است.

قول اول: توکل ، صفت مؤمنان است و تسلیم ، صفت اولیاء و تفویض، صفت موحدان.

قول دوم: توکل صفت عوام است و تسلیم صفت خواص و تفویض صفت خواص الخواص.

قول سوم: توکل صفت انبیاء است و تسلیم صفت حضرت ابراهیم علیه السلام و تفویض صفت پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله .(2)

عبارات «مدارج السالکین» نیز گواهی این است که رتبه بندی ذکر شده را قبول دارد و پس از مقام «تفویض»، به مقام «رضا» معتقد شده و می نویسد: رضایت ثمره «توکل» است. ایشان در جای دیگر «ثقه» را خلاصه توکل بیان کرده است.(3)

1- 1 _ چهل حدیث، ص 218، به نقل از شرح منازل السائرین، ص 34 و 78.
2- 2 _ موسوعه مصطلحات التصوف الاسلامی، ص 239.
3- 3 _ مدارج السالکین، ج 2، ص 127 و 149.