- پیشگفتار 1
- تعریف توکل از نظر لغوی 2
- تعریف توکل در اصطلاح دانشمندان اسلامی 3
- توکل تنها باید به خداوند باشد 7
- اهمیت و ویژگی توکل بر خداوند 9
- وجوب و ضرورت توکل 10
- درجات توکل 14
- توجه به تلاش ها و اسباب در راستای توکل 17
- آثار و نتایج توکل 21
- اشاره 21
- 1 _ محفوظ بودن از شر دشمنان: 21
- 2 _ برخورداری از نصرت الهی و پیروزی در برابر جباران: 22
- 3 _ برخورداری از نعمت و فضل الهی: 23
- 5 _ ظهور ایمان: 24
- 6 _ رسیدن به سعادت دنیوی و اخروی: 25
- 7 _ دور ماندن از وسوسه های شیاطین: 26
- 9 _ برخورداری از کفایت الهی: 28
- 8 _ جلب مهر و محبت الهی: 28
- زمینه های توکل 30
- مواضع توکل 32
- اشاره 32
- 1 _ هنگام طلب نصرت و پیروزی: 33
- 2 _ هنگام روگردان شدن دشمنان و رویگردانی از آن ها: 33
- 3 _ هنگام استقبال از قضای الهی: 35
- 5 _ در امر دین و دنیا: 36
- 4 _ در تثبیت و دوام ایمان: 36
- 6 _ در هر گفتار و کردار 36
- ارتباط «توکل» با «تفویض»، «تسلیم»، «ثقه»، «رضا» 37
- 9 _ در تمام حالات باید توکل کرد 37
- 8 _ توکل در همه امور لازم است 37
آنجا که می نویسد:
«توکل، اعتماد قلب است بر خدا با عدم اضطراب به هنگام نبود اسباب.»(1)
در جای دیگری از این اثر تعریف دیگری آمده است:
«توکل، اعتماد قلبی بر خداوند است در آنچه دوست دارد یا بدش آید و در آنچه امید دارد و آنچه می ترسد. اعتماد نمی کند بر سببی مگر خداوند.»(2)
معراج السعاده آورده است:
«توکل یعنی اعتماد کردن و مطمئن بودن دل بنده خدا در تمام کارهایش به خداوند و اینکه بیزار شود از هر حول و قوه ای و فقط تکیه کند بر حول و قوه الهی.»(3)
در کتاب «فتح القدیر» توکل را واگذاری تمامی افعال و گفتار به خداوند بیان کرده است.(4)
مرحوم علامه طباطبائی در این خصوص می فرماید:
«توکل عبارت است از اینکه انسان زمام امور خود را به دست غیر خود (خدا) دهد و تسلیم او شود که هر چه صلاح دید و هر چه کرد همان را صلاح خود بداند و این خود اخص آثار عبودیت است.»(5)
1- 1 _ موسوعه مصطلحات التصوف الاسلامی، ص 237.
2- 2 _ همان، ص 243.
3- 3 _ معراج السعاده، ص 697.
4- 4 _ فتح القدیر، ج 3، ص 164.
5- 5 _ المیزان، ج 13 و 14، ص 344.