مجموعه مقالات قرآن و حدیث و قرآن و مستشرقان صفحه 236

بخش جالب توجهی از قرآن را از منابع مختلف مانند تورات، تَلمود و انجیل، فرهنگ و آداب مردم مکه، آئین صابئان و اشعار جاهلی اخذ کرده است یا برآن اند که آن حضرت با تأثیرپذیری از شرایط اجتماعی، فرهنگی و مذهبی عصرش، خود پدید آورنده متن قرآن بوده است (ر. ک: علی الصغیر، دراسات قرآنیه، المستشرقون و الدراسات القرآنیه، 33:1413-34).

شایان ذکر است که باور خاورشناسان به غیرالهی بودن خاستگاه قرآن کریم، باوری فراگیر است؛ به گونه ای که خاورشناس روسی تبار فرانسوی، همچون ماکسیم رودنسون Maxim Rodinson(2004-1915) چنین اعتراف نمود که «مسئله عدم اصالت اسلام و تکیه آن بر سایر ادیان، موضوعی مشترک میان تمامی خاورشناسان است» (شرقاوی، الاستشراق فی الفکر الاسلامی المعاصر، بی تا: 85).

«کلود ژیلیو» و نفی «الهی بودن قرآن»

کلود ژیلیو فرانسوی (1) از جمله خاورشناسانی است که در دهه های اخیر، تلاش گسترده ای را در حوزه «قرآن شناسی» و «متون تفسیری» به ویژه «تفسیر طبری» از خود برجای نهاد. وی اگرچه سنگ علاقه مندی به تاریخ اسلام را به سینه می زند و در حوزه تاریخ آغاز اسلام، زندگانی پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سنت برجای مانده از آن بزرگوار تحقیق نموده و قلم زده است، از چهره های شاخص در میان خاورشناسان است که به منشأ وحیانی قرآن اعتقادی ندارد. او برای درست جلوه دادن این باور ناصحیح خود، مقالات متعددی را در خصوص آنچه «تاریخ ساخت قرآن» می خواند، نگاشته است. یکی از مدخل های «دائره المعارف قرآن لیدن» نیز به طرح نظرهای او اختصاص یافته است.

مهم ترین دلایل کلود ژیلیو و نقد اجمالی آنها

اگرچه در آثار ژیلیو، به صورت مستقیم شاهد طرح عنوان «دلایل» یا «دلیل» در جهت اثبات مدّعایش نیستیم، اما با تأمّلی مناسب در مقالات و گفته های متنوّع وی در برخی از مجامع و نشست های علمی، به این نتیجه می رسیم که او در قالب عبارات دلیل نما، تلاش نموده است تا مدّعای خویش را مستند به دلایل جلوه دهد. می توان مهم ترین عبارات دلیل نمای ژیلیو را در دو عنوان ذیل یاد نمود:

الف) استناد به روایات تاریخی

ژیلیو با نقل گزارش های متعدد تاریخی از منابع اسلامی تلاش کرده وانمود کند که این روایات تاریخی، این شبهه را به اثبات می رساند که محتوای سور مکی تحت تعلیم و تأثیر