با پیامبر در آخرین ساعات حیات صفحه 4

در این میان، رسم اهل مکّه بر این بود که لَحَد را در وسط قبر می کندند و ابوعبیده جرّاح برای آن ها قبر می کند، و اهل مدینه لَحَد را در گوشه قبر می کندند و ابوطلحه، زید بن سهل انصاری برای آن ها قبر می کند. عباس گفت: خدایا، خودت نوع قبر را برای پیامبرت انتخاب کن. آن گاه دو نفر را به دنبال ابوعبیده و ابوطلحه فرستاد تا هر کدام را که زودتر پیدا کردند، بیاورند. آن ها ابوطلحه را زودتر پیدا کردند و آوردند و او قبر رسول خدا را حفر کرد.هنگام دفن جنازه، انصار، که در اطراف حجره بودند، با صدای بلند گفتند: یا علی، تو را به خدا قسم می دهیم که نگذار حق ما در قبال رسول خدا ضایع شود. یکی از ما را داخل قبر ببر تا توفیق شرکت در خاک سپاری رسول خدا را از دست ندهیم.علی(علیه السلام) فرمود: أوس بن خولی داخل شود. او از بدریّون و خزرجی و مردی فاضل بود. پس از آن که او وارد حجره شد، علی(علیه السلام) فرمود: داخل قبر شود. او وارد قبر شد. سپس علی(علیه السلام)جنازه را برداشت و به دست أوس خزرجی که داخل قبر بود، داد. پس از آن که أوس جنازه را بر کف قبر گذاشت، علی(علیه السلام) فرمود: حالا خارج شو و او خارج شد. [46] سپس علی(علیه السلام)وارد قبر شد و کفن را از صورت رسول خدا کنار زد و گونه راست آن حضرت را در جهت قبله بر خاک گذاشت. آن گاه خشت های قبر را گذاشت و خارج شد و شروع به ریختن خاک بر قبر کرد. [47] .کلینی روایت کرده است: علی(علیه السلام)خشت ها را بر قبر گذاشت. [48] و در روایت دیگری آورده است: آن حضرت با سنگ ریزه های قرمز، کف لَحَد را پوشاند. [49] و در باره ارتفاع قبر، حمیری روایت کرده است: علی(علیه السلام)قبر را به اندازه یک وجب و چهار انگشت از زمین بالاتر قرار داد و بر آن آب پاشید. [50] اما در تاریخ یعقوبی آمده است: قبر آن حضرت را چهارگوش قرار دادند و از سطح زمین بالاتر قرار داده نشد. [51] .

آزمایش الهی

شیخ مفید می گوید: در حالی که علی(علیه السلام)بیلی در دست داشت و مشغول ریختن خاک در قبر رسول خدا(صلی الله علیه وآله) بود، مردی پیش او آمد و عرض کرد: مردم با ابوبکر بیعت کردند. در این میان، «طُلَقاء» (آزاد شدگان به دست پیامبر در روز فتح مکّه) به سرعت با او پیمان بستند; زیرا خوف داشتند که شما از راه برسید! انصار نیز به خاطر اختلافاتشان دچار ذلّت و خواری شدند!علی(علیه السلام) با شنیدن این خبر، بیل را بر زمین گذاشت و در حالی که به آن تکیه کرده بود، فرمود: "الم. اَحَسِبَ الناسُ أنْ یُترکَوا اَنْ یقولوا آمنّا و هم لا یفتنون و لقد فتَنّا الذین من قبلِهم فلیعلمنّ اللّهُ الذین صدقوا و لیعلمنَّ الکاذبین ام حَسِبَ الذین یعملون السِّیئات ان یسبقونا ساءَ ما یحکمون" (عنکبوت: 1ـ4); الف لام میم. آیا مردم پنداشتند همین که گفتند ایمان آوردیم، رها می شوند و مورد آزمایش قرار نمی گیرند. و به یقین، کسانی را که پیش از اینان بودند، آزمودیم تا خدا آنان را که راست گفته اند، معلوم دارد، و دروغگویان را نیز معلوم دارد. آیا کسانی که کارهای بد می کنند، می پندارند که بر ما پیشی خواهند جست؟ چه داوری بدی می کنند.» [52] .

پاورقی

[1] نهج البلاغه، خطبه 23.
[2] شیخ مفید، ارشاد، ج 1، ص 189.
[3] إربلی، کشف الغمّة، ص 14.
[4] محمدبن جریر طبری، تاریخ طبری، ج 3، ص 200.
[5] اربلی، پیشین، ص 15.
[6] سیره ابن هشام، ج 2، ص 642.
[7] منابع اهل سنّت تاریخ بستن پرچم را 26 صفر تعیین کرده اند و چنان که ذکر شد آنان تاریخ وفات پیامبر را روز 12 ربیع الاول می دانند.
[8] ابن اسحاق، سیره، ج 4، ص 299ـ301.
[9] واقدی، مغازی، ج 3، ص 117ـ120. [
[10] یعقوبی، تاریخ یعقوبی،ج 2،ص 113.
[11] یعقوبی، تاریخ یعقوبی،ج 2،ص 113.
[12] شیخ مفید، پیشین،ج1،ص 179ـ181.
[13] همان، ج 2، ص 183ـ184.
[14] شیخ مفید این حدیث را برای اولین بار در این جا بیان می کند و در منابع دیگر ما وجود ندارد و آنچه در کتاب های اعلام الوری، ج 1، ص 264; قصص الانبیاء قطب راوندی، ص 357 و مناقب آل ابی طالب، ج 1، ص 291 آمده، از او نقل گردیده است.
[15] مطلب به همین صورت از شیخ مفید در بحارالانوار، ج 22، ص 466 نقل شده است و در ج 21، ص 409 به نقل از المنتقی، تألیف کازرونی آمده است: آن حضرت همراه ابی مویهبه به سوی بقیع رفت. و او آن را از سیره ابن اسحاق، ج 4، ص 292 نقل کرده است و شیخ صدوق در أمالی خود، ص 226، حدیث 11 آن را از امام صادق(علیه السلام)از پدرش به نقل از جدش روایت کرده است.
[16] ـ شیخ مفید، پیشین، ج 2، ص 181 و مثل همین را ابن اسحاق در سیره، ج 4، ص 291ـ292 از عبدالله بن عمرو بن عاص از ابی مویهبه، آزادشده رسول خدا، روایت کرده و گفته است که در شب، فقط عایشه نزد پیامبر بود! گویی که ابی عاص نمی خواسته است نامی از علی(علیه السلام) ببرد. همچنین ابن اسحاق کلمه «فتنه ها» را در ضمن خطبه مسجدذکرکرده است:ر.ک: ج 4، ص 304.
[17] شیخ مفید، پیشین، ج 1، ص 182.
[18] شیخ مفید، پیشین،ج 1،ص 182ـ183 / سید مرتضی، الشافی، ج 2، ص 158ـ161 / تلخیص الشافی، ج 3، ص 28ـ32 / ر.ک: المسترشد، چ محمودی، ص 118ـ146. طبری از عایشه روایت کرده است که ابوبکر به نیابت از پیامبر نماز خواند. (تاریخ طبری، ج 3، ص 197).
[19] شیخ مفید، پیشین، ج 1، ص 184.
[20] همان، ج 1، ص 285 / شیخ صدوق، علل الشرائع، ج 1، ص 198، باب 131، حدیث 1، از امام باقر(علیه السلام) و حدیث 2 و 3 از زید بن علی(علیه السلام) / همو، أمالی، حدیث 1244، از علی(علیه السلام).
[21] شیخ صدوق، أمالی، ص 505، حدیث 6. نزدیک به همین معنا در کشف الغمة، ج 1، ص 17، از کتاب ثعلبی از ابن مسعود نقل شده است و در آن می گوید که گفتوگو کننده با پیامبر، ابوبکر بوده است. در حالی که طبری در تاریخ خود، ج 3، ص 191 ـ192، شبیه همین خبر را از ابن مسعود نقل کرده که گفتوگو کننده، خود ابن مسعود بوده است!.
[22] طبرسی مثل همین را در الاحتجاج، ج 1، ص 89 آورده، اما در آن آمده است: آن حضرت بر یکی از ستون های مسجد تکیه نمود و خطبه را ایراد کرد.
[23] شیخ مفید، أمالی، ص 45ـ47.
[24] همان، ص 53، حدیث 15، به نقل از امام باقر(علیه السلام).
[25] شیخ مفید، ارشاد، ج 1، ص 186 / طبری، پیشین، ج 3، ص 196.
[26] مثل همین روایت در امالی شیخ صدوق، ص 508ـ509، حدیث 6 از ابن عباس آمده است.
[27] شیخ مفید، پیشین، ج 1، ص 185 ـ 186.
[28] همان، ج 1، ص 181ـ182، این خبر در أمالی شیخ طوسی، ص 660، حدیث 1365به نقل ازامام صادق(علیه السلام)آمده است.
[29] شیخ مفید، پیشین، ج 1، ص 186.
[30] محمدبن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج 1، ص 450، به نقل از امام باقر(علیه السلام).
[31] شیخ مفید، پیشین، ج 1، ص 187 / شیخ طوسی، امالی، حدیث 316 / بخاری، صحیح، ج 6، ص 12 / مسلم، صحیح، ج 4، ص 1904 / ترمذی، صحیح، ج 5، ص 361.
[32] شیخ صدوق، امالی، ص 508ـ509، ذیل حدیث 6.
[33] شیخ طوسی، أمالی، ص 600ـ 602، حدیث 1244، از زید بن علی و امام باقر، ازپدرش،از جدّش، از علی(علیه السلام). همچنین به نقل از علی(علیه السلام) در کشف الغمّه، ج 1، ص 17، از کتاب ابی اسحاق ثعلبی آمده است: پیامبر حسن و حسینعلیهما السلام را فراخواند و آن دو را می بوسید و می بویید و در حالی که اشک از چشمانش روان بود، لب های آن ها را می مکید.
[34] شیخ مفید، پیشین، ج 1، ص 187 / نهج البلاغه، خطبه 197. ابن اسحاق در سیره اش از ابن زبیر، از عایشه نقل کرده است: پیامبر در حجره من و در حالی که سرش بین سر و سینه من بود، قبض روح شد و من برخاستم بر سر و صورتم می زدم! (ج 4، ص 305) که این مخالف سخن امام علی(علیه السلام) می باشد.
[35] تفسیر عیّاشی، ج 1، ص 209، حدیث 166.
[36] ابن اسحاق، پیشین، ج 4، ص 305.
[37] همان، ج 4، ص 311.
[38] شیخ صدوق، ر.ک: خصال، ج 1، ص 370ـ371، از امام باقر(علیه السلام) و از محمدبن حنفیه / اختصاص، ص 164.
[39] شیخ مفید، پیشین، ج 1، ص 178 / ابن اسحاق در سیره، ج 4، ص 312 از عکرمه، از ابن عباس روایت کرده است: کسانی که غسل آن حضرت را عهده دار شدند، عبارت بودند از: پدرش عباس و برادرانش فضل و قثم و علی بن ابی طالب و اُسامه و شقران، از موالی رسول خدا به این صورت که علی(علیه السلام) او را بر سینه اش تکیه داده بود و بدن او را از زیر لباس هایش غسل می داد و اسامه و شقران آب می ریختند و عباس و فرزندانش، فضل و قثم بدن او را همراه با علی، می چرخاندند.
[40] محمدبن یعقوب کلینی، فروع کافی، ج 4، ص 339، حدیث 2 / شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص 334، حدیث 9594 / شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج 3، ص 16.
[41] محمدبن یعقوب کلینی، فروع کافی، ج 1، ص 330، حدیث 6 و ج 3، ص 143، حدیث 2 / شیخ طوسی، تهذیب، ج 1، ص 291، حدیث 850 / ابن اسحاق، سیره، ص 4، ص 113. و از او از پدرش، از جدّش امام سجاد(علیه السلام)، و از زهری از امام سجاد(علیه السلام)و در تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 114 نیز نقل شده است.
[42] شیخ مفید، امالی، ص 102 / سید رضی نیز آن را در نهج البلاغه، خطبه 235 روایت کرده است. ابن اسحاق جمله اول آن را در سیره، ج 4، ص 313 نقل کرده است. در مسند، ابن حنبل، حدیث 228; انساب الاشراف، بلاذری، ج 1، ص 571; امالی محمد بن حبیب (م 245 هـ.ق) و أمالی ابراهیم نموی (م 311 آمده است.
[43] محمدبن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج 1، ص 451، حدیث 37.
[44] محمدبن یعقوب کلینی، پیشین، ج 1، ص 450ـ451، حدیث 35 و 38 / ابن اسحاق، سیره، ج 4، ص 314.
[45] حلبی،مناقب آل ابی طالب،ج1،ص 297.
[46] شیخ مفید، پیشین، ج1،ص 188
[47] همان، ج 1، ص 188.
[48] محمدبن یعقوب کلینی، فروع کافی، ج 3، ص 197، حدیث 3.
[49] همان، ج 3، ص201، ح 2 و ج 4، ص 548 / شیخ طوسی تهذیب،ج1، ص 461.
[50] ر.ک: قرب الاسناد،ص 136، ح 555.
[51] یعقوبی، پیشین، ج 2، ص 114.
[52] شیخ مفید، پیشین، ج 1، ص 189.