- دیباچه 1
- اشاره 6
- اشاره 7
- جایگاه سنّت امتحان در معارف اسلامی 9
- امتحان؛ سنت الهی 10
- جایگاه امتحان الهی در ادیان 11
- 1. سنّت به معنای قوانین کلی و تغییرناپذیر 15
- اشاره 15
- 2. سنّت به معنای آداب و رسوم گذشتگان 16
- اشاره 20
- انواع سنّت های الهی 21
- سنّت های الهی و سنّت های بشری 24
- رابطه سنّت های الهی با اعمال انسان 27
- برخی از سنت ها و قوانین الهی 29
- اشاره 31
- 1. تمحیص 32
- اشاره 32
- 2. ابتلا و بلا 33
- 3. فتنه 34
- اشاره 34
- امتحان کننده 35
- ارکان اساسی امتحان و آزمایش 35
- آزمایش شونده 36
- انگیزه های امتحان 38
- فرق امتحان خدا با آزمون های بشری 39
- ره آورد امتحان خدا 41
- 1. زمینه سازی برای شکوفایی استعداد انسان 44
- اشاره 44
- 2. آگاهی بندگان به چگونگی اعمال و ایمانشان 45
- 3. پالایش جان و دل از گناهان 46
- 4. امتحان؛ مقیاس و معیار پاداش و کیفر 48
- 5. امتحان و شناخت واقعیت ها 48
- 6. یادآوری و قدرشناسی نعمت 50
- 8. عبرت از گذشتگان 53
- 9. اتمام حجت پروردگار 53
- 1. انسان 55
- اشاره 55
- 2. امتحان با دنیا 56
- 3. امتحان و آزمایش با اموال، فقر و ثروت 60
- آرزوی ثروت و امتحان خدا 64
- 4. غریزه جنسی 65
- 5. فرزند 67
- اشاره 67
- دختر یا پسر؟ 68
- 6. مرگ و زندگی، تندرستی و بیماری 69
- اشاره 71
- 7. امتحان با حوادث طبیعی و اجتماعی 71
- الف) شکست و پیروزی 72
- ب) ضرر و زیان 72
- د) رویاروئی با ستمگران 73
- ج) هجوم بیگانگان به سرزمین اسلامی 73
- 8. آزمایش مردم با حاکمان و حاکمان با مردم 74
- 9. امتحان با جنگ و صلح 77
- اشاره 77
- جهاد در راه خدا و ایثار مجروحان 78
- صحنه نبرد و آب 79
- اشاره 79
- 10. آزمایش با انزال نعمت و انزال نقمت 79
- تفاوت درجات آزمایش 81
- آزمایش الهی و سنت انزال نقمت 81
- امتحان حضرت ابراهیم علیه السلام 84
- باغداران و آزمایش الهی 86
- طالوت و یارانش 88
- امتحان امت در غیاب رهبر 90
- قافله عشق در کربلا و امتحانات الهی 93
- اشاره 93
- الف) حرّ و تشنگی 94
- ب) آزمایش حرّ و توبه و بازگشت 95
- د) مناظره عقل و عشق 101
- ه) شب عاشورا و آخرین آزمایش عاشوراییان 102
- نمونه های عینی امتحان الهی در هشت سال دفاع مقدس 105
- خروش اروند و امتحانی سخت 105
- 1. صبر در امتحان 109
- 3. سپاس در آزمایش و ابتلا 111
- 4. استمداد از نیروی ایمان و الطاف خدا 111
- 5. عبرت از آزمایش شدگان 112
- اشاره 114
- پیشنهادهای عملی برای برنامه سازان و برنامه ریزان 118
- پرسش های مصاحبه با مردم 121
- پرسش های کارشناسی 122
- پیام های مجری (زیرنویس) 123
- معرفی منابع برای مطالعه بیشتر 126
می شوند و آزمایش نخواهند شد؟!
ب) گاهی هم امتحان الهی به صورت جزیی و با ذکر وقایع محسوس، ملموس و عینی بیان شده است. در این مورد به تشریح و تبیین سرگذشت امت هایی پرداخته است که آزمایش شده اند. در واقع، این نوع بیان، شرح نمونه هایی از امتحان الهی است که عده ای در آن موفق و گروهی دیگر مردود شده اند. آیات قرآن و احادیث معصومین علیهم السلام در لابه لای شرح و تبیین این رویدادها به بیان اشکال گوناگون امتحان، راه های موفقیت و یا علل شکست در امتحان و... نیز پرداخته اند.
نمونه هایی از این آزمایش ها در مباحث آینده به تفصیل بیان خواهد شد.
جایگاه امتحان الهی در ادیان
امتحان جزو سنت ها و قوانین الهی است که به فرد، گروه، جامعه و یا پیروان دین و نحله خاصی اختصاص ندارد، بلکه در همه افراد بشر از هر کیش و آیینی که باشند، جریان دارد.
علامه طباطبایی می فرماید:
فتنه سنّتی است الهی که درباره هیچ قومی چشم پوشی نمی شود، در همه امت های گذشته اجرا کرده و در این امت نیز اجرا می کند.(1)
سنّت و قانون خداوند، نه تبدیل و تغییر را می پذیرد و نه دگرگونی را؛ زیرا قانون الهی راهی مستقیم است و حکم خداوند، تبعیض و استثنا
1- 1. المیزان، ج 16، ترجمه موسوی همدانی، ص 170.