- دیباچه 1
- اشاره 6
- اشاره 7
- جایگاه سنّت امتحان در معارف اسلامی 9
- امتحان؛ سنت الهی 10
- جایگاه امتحان الهی در ادیان 11
- 1. سنّت به معنای قوانین کلی و تغییرناپذیر 15
- اشاره 15
- 2. سنّت به معنای آداب و رسوم گذشتگان 16
- اشاره 20
- انواع سنّت های الهی 21
- سنّت های الهی و سنّت های بشری 24
- رابطه سنّت های الهی با اعمال انسان 27
- برخی از سنت ها و قوانین الهی 29
- اشاره 31
- 1. تمحیص 32
- اشاره 32
- 2. ابتلا و بلا 33
- 3. فتنه 34
- اشاره 34
- امتحان کننده 35
- ارکان اساسی امتحان و آزمایش 35
- آزمایش شونده 36
- انگیزه های امتحان 38
- فرق امتحان خدا با آزمون های بشری 39
- ره آورد امتحان خدا 41
- اشاره 44
- 1. زمینه سازی برای شکوفایی استعداد انسان 44
- 2. آگاهی بندگان به چگونگی اعمال و ایمانشان 45
- 3. پالایش جان و دل از گناهان 46
- 4. امتحان؛ مقیاس و معیار پاداش و کیفر 48
- 5. امتحان و شناخت واقعیت ها 48
- 6. یادآوری و قدرشناسی نعمت 50
- 8. عبرت از گذشتگان 53
- 9. اتمام حجت پروردگار 53
- 1. انسان 55
- اشاره 55
- 2. امتحان با دنیا 56
- 3. امتحان و آزمایش با اموال، فقر و ثروت 60
- آرزوی ثروت و امتحان خدا 64
- 4. غریزه جنسی 65
- 5. فرزند 67
- اشاره 67
- دختر یا پسر؟ 68
- 6. مرگ و زندگی، تندرستی و بیماری 69
- اشاره 71
- 7. امتحان با حوادث طبیعی و اجتماعی 71
- الف) شکست و پیروزی 72
- ب) ضرر و زیان 72
- د) رویاروئی با ستمگران 73
- ج) هجوم بیگانگان به سرزمین اسلامی 73
- 8. آزمایش مردم با حاکمان و حاکمان با مردم 74
- اشاره 77
- 9. امتحان با جنگ و صلح 77
- جهاد در راه خدا و ایثار مجروحان 78
- صحنه نبرد و آب 79
- اشاره 79
- 10. آزمایش با انزال نعمت و انزال نقمت 79
- تفاوت درجات آزمایش 81
- آزمایش الهی و سنت انزال نقمت 81
- امتحان حضرت ابراهیم علیه السلام 84
- باغداران و آزمایش الهی 86
- طالوت و یارانش 88
- امتحان امت در غیاب رهبر 90
- قافله عشق در کربلا و امتحانات الهی 93
- اشاره 93
- الف) حرّ و تشنگی 94
- ب) آزمایش حرّ و توبه و بازگشت 95
- د) مناظره عقل و عشق 101
- ه) شب عاشورا و آخرین آزمایش عاشوراییان 102
- نمونه های عینی امتحان الهی در هشت سال دفاع مقدس 105
- خروش اروند و امتحانی سخت 105
- 1. صبر در امتحان 109
- 3. سپاس در آزمایش و ابتلا 111
- 4. استمداد از نیروی ایمان و الطاف خدا 111
- 5. عبرت از آزمایش شدگان 112
- اشاره 114
- پیشنهادهای عملی برای برنامه سازان و برنامه ریزان 118
- پرسش های مصاحبه با مردم 121
- پرسش های کارشناسی 122
- پیام های مجری (زیرنویس) 123
- معرفی منابع برای مطالعه بیشتر 126
ندارد.(1)
قرآن کریم تصریح می کند که امت های پیش از امت اسلامی و ادیان قبل از اسلام، آزمایش شده اند:
وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذینَ مِنْ قَبْلِهِمْ (عنکبوت: 3)
ما کسانی را که پیش از آنان (مسلمانان) بودند آزمودیم.
مراد از جمله «و لقد فتنّا الذین من قبلهم» این است که فتنه و امتحان، سنّت جاری است که در امت های قبل از ایشان نیز جاری کردیم و تو هرگز تبدیل و دگرگونی در سنّت، نخواهی یافت.(2)
بنابراین، امتحان ویژه مسلمانان نیست، بلکه امت های پیشین نیز مانند مسلمانان در فشار دشمنان بی رحم قرار گرفته و با گرفتاری ها و خوشی ها امتحان شده اند. قرآن کریم نمونه های فراوانی از امتحان و بلاهای امت های قبل از اسلام مانند امت یهود و مسیح را بیان فرموده است که می توان به سرگذشت حضرت نوح، ابراهیم، لوط، موسی و... اشاره کرد. در بررسی کتاب های مقدس تورات و انجیل، مواردی را می یابیم که در آن ها به مسئله امتحان و آزمایش تأکید شده است. در انجیل می خوانیم:
بیدار باشید و نماز گزارید تا داخل نشوید در آزمایش ها.(3)
ای پدر ما که در آسمانی، پاک است نام تو، بیاید پادشاهی تو... بیامرز گناهان ما را، چنان که می آمرزیم ما برای کسانی که بد می کنند به ما، و
1- 1. محمد حسین طباطبایی؛ بیروت، المیزان، انتشارات موسسه الاعلمی للمطبوعات، 1417 ق، ج 17.
2- 2. المیزان، ترجمه موسوی همدانی، ج 16، ص 147.
3- 3. انجیل متی، ترجمه میر محمد باقر خاتون آبادی، ص 112.