سنت امتحان در زندگی انسان صفحه 23

جان موجودات و هم در بیرون از جان آن ها یعنی در شئون ظاهری آن ها جریان دارد، نمونه دیگری از سنّت تکوینی است. «طغیان به هنگام رفاه و آسایش» از سنت هایی است که در شئون ظاهری بشر جریان دارد، یعنی احساس بی نیازی در اثر داشتن مال و ثروت فراوان، موجب سرپیچی از حدود الهی می شود. خداوند در قرآن می فرماید:

کَلاّ إِنَّ اْلإِنْسانَ لَیَطْغی أَنْ رَآهُ اسْتَغْنی (علق: 6 و 7)

انسان طغیان می کند، وقتی که خود را بی نیاز ببیند.

قوانین دیگری نیز وضع شده است که آن ها را هدایت تشریعی می نامند. این نوع هدایت، ناظر به زندگی ظاهری، فردی و اجتماعی است که انتظام امور انسان بدون آن ها ممکن نیست. قوانین حاکم بر روند اجتماعی _ سیاسی اقوام و ملت ها از این گونه اند. برای نمونه، سنّت تشریعی خداوند بر این جاری است که سرنوشت هیچ ملتی تغییر نمی کند، مگر این که خودشان براساس میل و اراده و اختیار خود، آن را تغییر دهند. خداوند در قرآن می فرماید:

إِنَّ اللّهَ لا یُغَیِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتّی یُغَیِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ (رعد: 11)

خداوند سرنوشت هیچ قومی را تغییر نمی دهد، مگر آن که خودشان دست به تغییر زنند.

هم چنین سنّت الهی بر این جاری است که رفاه اجتماعی در پرتو تقوا و خدا ترسی به دست می آید:

وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُری آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَیْهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ اْلأَرْضِ وَ لکِنْ کَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما کانُوا یَکْسِبُونَ (اعراف: 96)

و اگر اهل شهرها و آبادی ها، ایمان می آوردند و تقوا پیشه می کردند،