سنت امتحان در زندگی انسان صفحه 32

فصل اول: چیستی امتحان الهی

اشاره

واژه امتحان از باب افتعال به معنای «ابتلا» و «اختبار» است. ریشه این واژه «مَحَنَ» به معنای آزمایش است. این واژه در مواردی به کار می رود که چیزی را بیازمایند. وقتی گفته می شود «طلا و نقره را آزمایش می کنند»، یعنی به وسیله آتش آن را صاف و خالص می کنند. امتحان دانش آموز و دانشجو نیز از همین قبیل است.(1)

افزون بر واژه امتحان که به معنای آزمایش است، واژه های دیگری نیز به همین معنا آمده است:

1. تمحیص

گاهی امتحان و آزمایش را «تمحیص» می نامند:

لِیُمَحِّصَ اللّهُ الَّذینَ آمَنُوا وَ یَمْحَقَ الْکافِرینَ(آل عمران: 141)

تا خداوند، افراد با ایمان را خالص گرداند و کافران را به تدریج نابود سازد.

راغب در مفردات می گوید: «محص، در اصل به معنای خالص کردن و برطرف نمودن عیب و ایراد از یک چیز است و همانند تزکیه و تطهیر می باشد.(2)

تمحیص نیز از «مَحَص» به معنای خالص کردن چیزی از آمیختگی و