- دیباچه 1
- اشاره 6
- اشاره 7
- جایگاه سنّت امتحان در معارف اسلامی 9
- امتحان؛ سنت الهی 10
- جایگاه امتحان الهی در ادیان 11
- اشاره 15
- 1. سنّت به معنای قوانین کلی و تغییرناپذیر 15
- 2. سنّت به معنای آداب و رسوم گذشتگان 16
- اشاره 20
- انواع سنّت های الهی 21
- سنّت های الهی و سنّت های بشری 24
- رابطه سنّت های الهی با اعمال انسان 27
- برخی از سنت ها و قوانین الهی 29
- اشاره 31
- 1. تمحیص 32
- اشاره 32
- 2. ابتلا و بلا 33
- 3. فتنه 34
- اشاره 34
- امتحان کننده 35
- ارکان اساسی امتحان و آزمایش 35
- آزمایش شونده 36
- انگیزه های امتحان 38
- فرق امتحان خدا با آزمون های بشری 39
- ره آورد امتحان خدا 41
- اشاره 44
- 1. زمینه سازی برای شکوفایی استعداد انسان 44
- 2. آگاهی بندگان به چگونگی اعمال و ایمانشان 45
- 3. پالایش جان و دل از گناهان 46
- 4. امتحان؛ مقیاس و معیار پاداش و کیفر 48
- 5. امتحان و شناخت واقعیت ها 48
- 6. یادآوری و قدرشناسی نعمت 50
- 8. عبرت از گذشتگان 53
- 9. اتمام حجت پروردگار 53
- 1. انسان 55
- اشاره 55
- 2. امتحان با دنیا 56
- 3. امتحان و آزمایش با اموال، فقر و ثروت 60
- آرزوی ثروت و امتحان خدا 64
- 4. غریزه جنسی 65
- 5. فرزند 67
- اشاره 67
- دختر یا پسر؟ 68
- 6. مرگ و زندگی، تندرستی و بیماری 69
- اشاره 71
- 7. امتحان با حوادث طبیعی و اجتماعی 71
- الف) شکست و پیروزی 72
- ب) ضرر و زیان 72
- د) رویاروئی با ستمگران 73
- ج) هجوم بیگانگان به سرزمین اسلامی 73
- 8. آزمایش مردم با حاکمان و حاکمان با مردم 74
- اشاره 77
- 9. امتحان با جنگ و صلح 77
- جهاد در راه خدا و ایثار مجروحان 78
- صحنه نبرد و آب 79
- اشاره 79
- 10. آزمایش با انزال نعمت و انزال نقمت 79
- تفاوت درجات آزمایش 81
- آزمایش الهی و سنت انزال نقمت 81
- امتحان حضرت ابراهیم علیه السلام 84
- باغداران و آزمایش الهی 86
- طالوت و یارانش 88
- امتحان امت در غیاب رهبر 90
- قافله عشق در کربلا و امتحانات الهی 93
- اشاره 93
- الف) حرّ و تشنگی 94
- ب) آزمایش حرّ و توبه و بازگشت 95
- د) مناظره عقل و عشق 101
- ه) شب عاشورا و آخرین آزمایش عاشوراییان 102
- نمونه های عینی امتحان الهی در هشت سال دفاع مقدس 105
- خروش اروند و امتحانی سخت 105
- 1. صبر در امتحان 109
- 3. سپاس در آزمایش و ابتلا 111
- 4. استمداد از نیروی ایمان و الطاف خدا 111
- 5. عبرت از آزمایش شدگان 112
- اشاره 114
- پیشنهادهای عملی برای برنامه سازان و برنامه ریزان 118
- پرسش های مصاحبه با مردم 121
- پرسش های کارشناسی 122
- پیام های مجری (زیرنویس) 123
- معرفی منابع برای مطالعه بیشتر 126
به این ترتیب، امتحان سبب بروز شایستگی ها، مایه تکامل و پیشرفت انسان ها و در نهایت «رحمت الهی» است که شامل انسان شده است. همانند معدنی که برای استخراج منابع آن به ابزار و وسایل ویژه ای نیاز است، نیروهای درونی و استعدادهای نهفته آدمی انسان نیز با «امتحان» آشکار می شود که ثمرات مثبت و منفی آن بر فرد و اجتماع مؤثر است. وقتی آدمی دریافت که او را رها نکرده اند و پیوسته در معرض آزمون الهی است، همواره مراقب اندیشه ها و اعمال و رفتار خود است و از ارتکاب هر آن چه خوشایند خدا نیست، خودداری خواهد کرد و همین مسئله در اخلاق، تربیت و حتی روح و روان او تأثیر خواهد گذاشت. دانش آموزی که می داند همواره در معرض امتحان است،افزون بر آمادگی خود برای امتحان، انگیزه زیادی برای مطالعه و آمادگی برای روز امتحان در خود به وجود خواهد آورد.
جایگاه سنّت امتحان در معارف اسلامی
بحث سنّت امتحان و ابتلا در معارف اسلامی جایگاه بلندی دارد. آیات قرآن کریم و روایات معصومین علیهم السلام با تعبیرهای گوناگون به مسئله آزمایش و امتحان انسان پرداخته اند. در قرآن اصل آزمایش با کلمه «بلا» و «ابتلا» در حدود 27 مورد آمده است. همین اصل، یعنی آزمایش و امتحان با واژه «فتنه» نیز 24 بار در قرآن آمده است. هم چنین آزمایش با واژه های دیگری، هم چون «تمحیص» و «تمییز» نیز در قرآن کریم و بیانات معصومین علیهم السلام وارد شده است. بدین ترتیب، هم قرآن و هم سنّت معصومین علیهم السلام و هم چنین حکم عقل، دلالت قطعی دارند که بشر