پرهیز از اندیشه های تکفیری صفحه 16

(ر) و (ب) بر چند معنای اصولی دلالت می‌کند: اول، اصلاح یک چیز و مراقبت دایم از آن. بنابراین، ربّ یعنی مالک و صاحب و رب، یعنی کسی که چیزی را اصلاح می‌کند ... و خدای تعالی، ربّ است؛ چون احوال بندگان خود را اصلاح می‌کند .... (1)

منظور از توحید در الوهیت چیست؟

توحید در الوهیت (که از آن به توحید در عبادت نیز تعبیر می‌شود) این است که در مقام پرستش، اطاعت و بندگی، برای خدا، شریکی قرار داده نشود.(2) بنابراین، نماز و سجده تو باید برای خدا باشد، و نه برای هیچ موجود دیگری. این معنا نیز از معنای لغوی کلمه «اله» ریشه می‌گیرد. «ابن فارس» گفته است:

اله مرکب از همزه و لام و هاء است که یک معنای اصلی را می‌رساند و آن، تعبّد است. پس إله همان الله تعالی است و به این نام نامیده شده؛ چون تنها اوست که معبود است و چون گفته شود: آن مرد متألِّه شد، یعنی متعبِّد شد .... (3)

بنابر این اختلافِ در معنای لغوی، فرق بین معنای دو کلمه «رب» و «اله» در سوره مبارکه ناس روشن می‌شود که خداوند فرمود: قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ* مَلِکِ النَّاسِ* إِلهِ النَّاسِ (ناس: 1- 3)؛ «بگو پناه می‌برم به پروردگار مردم؛ پادشاه مردم؛ معبود مردم».

اشکال بر این تقسیم‌بندی‌

این تقسیم و جدا کردن دو مفهوم از یکدیگر به لحاظ نظری

1- معجم مقاییس اللغه، ص 38 ع.
2- القول المفید علی کتاب التوحید، ج 1، ص 14.
3- معجم مقاییس اللغه، ص 69.

پذیرفته است، اما به لحاظ عملی یک پژوهشگر می‌بیندکه ادیان، بر اساس تلازم بین این دو مفهوم پدید آمدند و این نزد همه دین‌ها حتی ادیان منحرف و شرک‌آلود یک اصل است. منظور ما از این سخن آن است که پیروان ادیان مختلف اگر به ربوبیت یک موجود معتقد شوند- به این معنا که او را دارای قدرت ذاتی و مستقل در سودرسانی یا زیان‌رسانی بدانند- او را عبادت هم می‌کنند- به این معنا که در همه امور عبادی و شعایر دینی خود، او را در نظر می‌گیرند- یعنی برای او شأنی در ربوبیت قائل هستند. البته این امر، این فرضیه را نفی نمی‌کند که ممکن است گروهی باشند که به این اصل اعتقاد نداشته باشند و کسی را بندگی کنند که به ربوبیت او یعنی به تأثیر مستقل او در همه یا بخشی از امورِ هستی ایمان و اعتقادی ندارند. در این صورت، عقیده آنها بر اساس تفکیک بین دو امر ربوبیت و الوهیت استوار است؛ یعنی بر خلاف اصل و ملازمه‌ای که نزد بیشتر انسان‌ها پذیرفته شده است.

چرا تکفیری‌ها اکثریتِ امّت را به شرک محکوم می‌کنند؟