پرهیز از اندیشه های تکفیری صفحه 66

إِذا دَعانِ؛ و دعای دعاکننده را، هنگامی که مرا بخواند، اجابت می‌کنم (بقره: 186)، گفته است: یعنی دعا برای خدا سه گونه است: یک نوع توحید خدا و مدح و ثنای اوست؛ مثل اینکه بگویی: «ی ا الله لا إله إلا أنت» یا بگویی: «ربنا لک الحمد». وقتی چنین بگویی، با گفتن «ربنا» دعا کرده‌ای و پس از آن ثنا، و توحید او را بر زبان آورده‌ای. چنین است این سخن خدای تعالی: وَ قالَ رَبُّکُمُ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَکْبِرُونَ ....(1)

در این صورت، آشکار است که دعا در این آیه، دعای عبادت است، نه دعای مسئلت. پس چگونه می‌توان به این آیه استدلال کرد که دعای مسئلت، عبادت است؟

سزاوار نیست ادعا شود که کلمه أَسْتَجِبْ لَکُمْ در آیه، قرینه آشکاری است بر اینکه مقصود، دعای مسئلت است؛ چون آشکار است که افراد بشر از آن جهت، عبادات و شعایر مذهبی خود را- که قرآن مجید از آن، به دعا تعبیر می‌کند- انجام می‌دهند که به خدایان خود نزدیک شوند و از عنایاتشان بهره‌مند شوند و خواسته‌هایشان به اجابت برسد. پس طبیعی است که به آنها گفته شود: تنها خدا را بپرستید؛ یعنی او را یاد کنید و به فرمانش نماز برپا دارید تا دعاهایتان را مستجاب و حاجت‌هایتان را برآورده کند که تنها دعاهای نمازگزاران و روزه‌داران پاک به اجابت می‌رسد.

همین مطلب در مثل آیه شریفه:

وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ یَدْعُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ مَنْ لا یَسْتَجِیبُ لَهُ إِلی یَوْمِ الْقِیامَةِ وَ هُمْ عَنْ دُعائِهِمْ غافِلُونَ (احقاف: 5)