آفریدگار جهان صفحه 230

1. ارزیابی علوم انسانی

قبل از هر چیز باید دید بی فایده بودن و با فایده بودن چیزی از کجا معلوم می شود؟ و مقیاس سنجش آن چیست؟ مثلا: ما از کجا می توانیم بفهمیم که فضای بیکرانی که جولانگاه کواکب بیشماری است، اطلاعات ما درباره آنها فوق العاده سطحی است؟ یا فلان سیاره منظومه شمسی که اطلاعات نسبتاً بیشتری از آن داریم،یا وجود چشم های نابینا در حیوانات غار نشین، بی فایده یابا فایده است؟

حتماً می گویند: تا آنجا که می دانیم و عقل ما قد می دهد و تا آنجایی که با مرکب تند رُوی دانستنی های بشری پیش رفته ایم هنوز نتوانسته ایم فایده ای برای این موضوعات پیدا کنیم! بنابراین «یافتن» یا «نیافتن» خود را دلیل بر «بودن یا نبودن» می گیریم، و به عبارت دیگر: فهم ما مقیاس تشخیص فایده چیزی است.

بسیار خوب، ما هم فعلا بدون این که در ارزش این مقیاس صحبت کنیم، فقط از آقایان تقاضا می کنیم که بعد از این به جای جمله «فایده ندارد»، بگویند: «فایده ای در آن ندیده ایم!» که هم صحیح تر و هم احتیاط آمیزتر است. بدیهی است که در میان این دو جمله فرق زیادی است.

در هر صورت با تغییر این جمله، به طور مسلم صورت اشکال آقایان از «نفی مطلق نه ندانستن» تغییر

می کند. یعنی هر کجا که می گویند: فایده ندارد. منظورشان این است که: فایده ای برای آن پیدا نکرده اند.

اکنون نوبت این سئوال است که آیا نیافتن و عدم اطلاع ما از قواعد چیزی، دلیل بر بی فایده بودن آن می شود یا نه؟ برای رسیدن به پاسخ صحیح این سئوال، پرسش نامه زیر را جواب دهید.