آفریدگار جهان صفحه 273

توضیحات و پاورقی ها

1. این موضوع از پیشوایان اسلام هم سئوال شده که بعضی تمامی موجودات را به طبیعت نسبت می دهند و به آنها جواب داده شده که اگر مراد از طبیعت، موجودی بی اراده و شعور باشد با نظم عالم سازش ندارد.

(ذات نایافته از هستی بخش *

کی تواند که شود هستی بخش)

و اگر مراد یک موجود با شعور باشد، تنها در نام، با خدا تفاوت دارد. (این بیان را مفضّل در توحید خود از امام صادق علیه السّلام نقل می کند.)

2. از جمله چیزهایی که محسوس نیست و در عین حال، حقیقت آن بر هیچ دانشمندی مخفی نمانده، حرکات مختلفی است که کره زمین دارد. از جمله، همان جزر و مددی است که بر قشر زمین وارد می شود و در اثر آن روزی دوبار طبقه رویین زمین در زیر پای ما به اندازه 30 سانتیمتر بالا می آید و هیچ نشانه و

علامتی نیست تا ما را به وجود این حرکت (جزر و مد) راهنمایی کند.

دیگر هوایی است که در اطراف ما قرار گرفته و دارای سنگینی و وزن فوق العاده ای است. به طوری که بدن هر انسان به

اندازه 16 هزار کیلوگرم از آن را تحمل می کند و پیوسته در تحت فشار عجیبی است. البته چون این فشار در برابر فشار درونی بدن خنثی می شود برای ما ناراحت کننده نیست، در صورتی که هیچ کس تصور نمی کند که هوا، وزن و سنگینی داشته باشد. قبل از «گالیله و پاسکال»، این موضوع بر همه مخفی بود و اکنون هم که علم به صحت آن شهادت می دهد باز هم حواس، آن را حس نمی کند.

3. کامیل فلاماریون، در کتاب «اسرار مرگ» می گوید: «مردم در وادی جهل و نادانی زندگی می کنند و نمی دانند که این ترکیب جسمانی انسان نمی تواند او را به حقایقی رهبری کند و این حواس پنجگانه در هر چیز او را فریب می دهد و یگانه چیزی که انسان را به حقایق می رساند عقل، فکر و دقت علمی است!» سپس شروع به بیان یک، یک اموری می کند که حواس از درک آنها عاجز است. آنگاه محدودیت هر حسی را ثابت می کند تا آنجا که می گویند: «پس نتیجه این شد که امروزه علم و عقل ما حکم می کند به این که بعضی مسایل را (حرکات ذرات، هوا، اشیا و نیروها) که ما نمی بینیم و نمی توانیم با هیچ یک از این حواس پنجگانه آنها را احساس کنیم. بنابراین ممکن است در اطراف ما اشیا دیگر و موجودات زنده ای وجود داشته باشند که ما نتوانیم آنها را احساس کنیم. من نمی گویم: هست، بلکه می گویم: ممکن است باشد، زیرا نتیجه بیانات گذشته این شد که ما نمی توانیم هر

چه را که احساس نکردیم، بگوییم: نیست.