قرآن و علوم انسانی صفحه 111

قوانین مختلف اسلامی در ابعاد عبادی، اقتصادی و اجتماعی اهتمام دین اسلام به روابط خویشاوندی را نشان می دهد، برخی عبادات در صورت آسیب به روابط خویشاوندی مطلوبیت و اثر خود را از دست می دهد(1). مسأله ارث، تقدم خویشاوندان حائز شرایط در تکالیف مالی و مسؤولیت بخشی از خویشاوندان در مسائل حقوقی و جزایی مانند عاقله مواردی از نقش روابط خویشاوندی را در قوانین اقتصادی اسلام نشان می دهد. به علاوه در کلمات اولیای دین علیهم السلام صله رحم در کنار جهاد به عنوان محبوب ترین راه ها به سوی خدا شمرده شده و گاه آن را از جهاد بالاتر در نظر می گیرند(2).

2 - گونه های روابط خویشاوندی

اولین نوع صله رحم دیدار اقوام و خویشاوندان می باشد. در روایات آمده است که یک سال مسافرت و حرکت کن و با خویشانت رابطه برقرار کن(3). مرحله بعد صحبت کردن و سلام کردن به یکدیگر نیز به عنوان صله رحم تعبیر شده است(4) و کم ترین حد صله رحم، آزار نرساندن به خویشاوندان است(5) و از این حد هرچه بیشتر فرد روابط را گسترش دهد بهتر به دستورات خداوند عمل کرده است. دید و بازدید خویشاوندان زمینه ای برای حمایت اجتماعی فراهم می کند، در مرتبه اول برون ریزی عاطفی و بیان مسائل و مشکلات زندگی کم ترین حد حمایت است، مشورت و نظرخواهی در امور، استفاده از تجارب و کسب اطلاعات مفید برای زندگی خانوادگی از فواید شناختی ملاقات ها است. میهمانی و اطعام نیز مرتبه بالاتری از صله رحم است. در

1- (1) مانند روزه مستحبی فرزند بدون اجازه پدر.
2- (2) بحار، ج 75، ص 58.
3- (3) قال رسول الله صلی الله علیه وآله: «سرسنّتین، بروالدیک، سر سنّتین، صل رحمک»؛ بحار، ج 71، ص 103.
4- (4) قال رسول الله صلی الله علیه وآله: «صلوا ارحامکم فی الدنیا ولو بسلام»؛ بحار، ج 71، ص 104.
5- (5) قال ابوعبدالله علیه السلام: «صل رحمک ولو بشربه من ماء و افضل مایوصل به الرحم کف الاذی عنها»؛ بحار، ج 71، ص 117.