قرآن و علوم انسانی صفحه 186

نیت و قصد به دست آید». راوی می گوید: پرسیدم کدام یک از این دو برتر و افضل است؟ فرمود: آن کس که خلق خوب سجیه اوست و با سرشتش آمیخته، نمی تواند جز آن عمل کند، اما کسی که با نیت و مجاهده خود را به خلق پسندیده متخلق می نماید باید در راه اطاعت الهی صبر کند و مشکلات خودسازی را تحمل نماید، بنابراین افضل و برتر کسی است که برای رسیدن به خلق خوب سعی و کوشش می کند و با سختی های ناشی از آن می سازد(1).

ز - توجه به ظرفیت روانی افراد و تعدیل توقّعات: برای برقراری ارتباط اجتماعی مطلوب فرد باید امکانات و محدودیت های افرادی را که با او تماس دارند به طور واقع بینانه ارزیابی کند و توقّعات خود را نسبت به آن ها تعدیل نماید(2). امام صادق علیه السلام درجات افراد را تا 490 درجه متفاوت می داند(3). و در سخنی دیگر میزان شناخت و ایمان افراد را ده درجه طبقه بندی می کند که درجات پایین قادر به فهم مسائل افراد درجات بالاتر نیستند. امام علیه السلام میزان درجات را به پله های نردبان تعبیر و سفارش می کند با افرادی که در درجه پایین قرار دارند با ملایمت رفتار شود و مافوق توانایی، بر آن ها تحمیل نشود و در غیر این صورت فرد شکسته می شود و مسؤول این کار باید آن را جبران نماید(4).

1- (1) «عن ابی عبدالله قال: انَّ الخُلْقَ مَنِیحَهٌ یَمْنَحُهَا اللهُ عَزَّوَجلَّ خَلْقُهُ فَمِنْهُ سَجِیّهٌ وَمِنْهُ نِیَّهٌ، فَقُلْتُ فَاَیَّتُهُمَا افْضَلُ، فَقالَ: صَاحِبُ السَّجِیَهِ هُوَ مَجْبُولٌ لاَیَسْتَطِیعُ غَیْرَهُ وَ صَاحِبُ النِّیَهِ یَصْبِرُ عَلَی الطّاعَهِ تَصَبُّراً فَهُوَ افْضَلُهُمَا»؛ کافی، ج 2، ص 101.
2- (2) حسینی، ابوالقاسم، اصول بهداشت روانی، ص 187.
3- (3) اصول کافی، ج 3، ص 73.
4- (4) «قال عَبْدُالعَزِیزِ الْقَراطبی، قَالَ لِیَ ابْوعَبْدِاللهِ یَا عَبْدَالْعَزِیزِ انَّالاِیمَانَ عَشْرُ دَرَجَات بِمَنْزِلَهِ السُّلَّمِ یُصْعَدُ مِنْهُ مِرْقَاهً بَعْدَ، مِرْقاه فَلاَ یَقُولَنَّ صَاحِبُ الاِثْنَینِ لِصَاحِبِ الواحِدِ لَسْتَ عَلی شَیْیءِ حَتَّی یَنْتَهِیَ الَی العَاشِرِ فَلاَ تُسْقِطْ مَنْ هُوَ دُوئَکَ فَیُسْقِطُکَ مَنْ هُوَ فَوْقَکَ، وَاذا رَاَیْتَ مَنْ هُوَ اسْفَلُ مِنْکَ بِدَرَجَه فَاْرْفَعْهُ الَیکَ بِرِفْق وَلاَ تَحْمِلَنَّ عَلَیْهِ مَالا یُطِیقُ فَتَکْسِرُه فَاِنَّ مَنْ کَسَرَ مُوْمِناً فَعَلَیْهِ جَبْرُهُ»؛ اصول کافی، ج 3، ص 74.