قرآن و علوم انسانی صفحه 420

*پرسش:

مقصود از رزق در قرآن کریم چیست ؟ و آیا مقصود فقط رزق مادی است ؟

*پاسخ:

«رزق» گاهی به معنای عطای جاری می باشد خواه آن «عطاء» دنیوی باشد یا اخروی و گاهی به معنای نصیب می باشد؛ و گاهی به آنچه که به شکم می رسد و با آن تغذیه می کنند نیز «رزق» می گویند (1)-(2).

و برخی دیگر می نویسند: «رزق» به معنای انعام و بخشش مخصوصی است که اولا بر اساس مقتضای حال طرف مقابل، و مطابق با آنچه که برای ادامه حیات به آن نیاز دارد باشد؛ و ثانیاً به صورت پیوسته و جاری می باشد(3).

رزق از نگاه قرآن

از موارد استعمال «رزق» به دست می آید که در معنای این کلمه نوعی بخشش و عطا هم نهفته است، مثلاً می گویند: «پادشاه به لشگریان رزق می دهد،» که این جمله تنها شامل مواد غذایی لشگر می شود... این معنای اصلی و لغوی «رزق» بود؛ ولی بعدها در معنای آن توسعه دادند و هر غذایی را که به آدمی می رسد، چه دهنده اش معلوم باشد و چه نباشد رزق خواندند، گویا رزق بخششی است که به اندازه تلاش و کوشش انسان به او می رسد

1- (1) مفردات راغب اصفهانی، ماده ی «رزق».
2- (2) و از کتاب «صحاح اللغه» نقل شده است که:رزق یعنی آنچه که با آن نفعی حاصل شود. به نقل از التحقیق، ج 4، ماده (رزق) و همین معنا در کتاب لسان العرب و المنجد نیز آمده است.و از کتاب «مقاییس اللغه» نقل شده است: رزق در اصل به معنای اعطای وقت است؛ ولی در عطای غیر وقت هم استعمال می شود. لذا رزق [به طور کلی] به معنی عطای خداوند آمده است. (التحقیق، ج 1، ماده رزق).
3- (3) التحقیق، ج 1، ص 115.