قرآن و علوم انسانی صفحه 424

*پرسش:

اگر براساس آیه 96 اعراف «تقوا و ایمان» موجب افزایش برکات است چرا مسلمانان فقیر و عقب افتاده اندو غربی ها پیشرفته و مرفه اند؟

*پاسخ:

برای پاسخ لازم است به چند نکته توجه نمود:

1. در آیه (وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُری آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَیْهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ لکِنْ کَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما کانُوا یَکْسِبُونَ)1 ؛ (و اگر (بر فرض) اهل آبادی ها ایمان می آوردند و خودنگهداری (و پارسایی) می کردند، حتماً برکاتی از آسمان و زمین بر آنان می گشودیم ولیکن (آنان حق را) تکذیب کردند؛ پس به خاطر آنچه همواره کسب می کردند، گرفتارشان کردیم).

واژه «برکات» اعم از برکات مادی و معنوی می باشد. «برکات» جمع برکت است. این کلمه دراصل به معنای «ثبات» و استقرار چیزی است و به هر نعمت و موهبتی که «پایدار» بماند اطلاق می گردد، در برابر چیزهای بی برکت که زود فانی و نابود و بی اثر می شوند»(1). برخی مفسران در مورد برکات، چند تفسیر نقل می کنند از جمله اینکه «منظور از برکات آسمانی، برکات معنوی و منظور از برکات زمینی برکات مادی» می باشد(2).

بنابراین صرف ثروتمند بودن یک جامعه، دلیل بر نزول برکات کامل بر آن جامعه نیست؛ چه بسا اموالی که در ظاهر زیاد است ولی در جایی مصرف می شود که بهره ای از آن برده نمی شود و چه بسیار اموالی که چون «پایدار» نیست فقط زحمت بدست آوردن و غم از دست دادن آن برای صاحبش می ماند و چه بسا انسان هایی که از نظر مال و اموال فنی هستند ولی امنیت روانی ندارند.