قرآن و علوم انسانی صفحه 435

*پرسش:

برکت در قرآن به چه عنوان آمده است ؟ و معنای اشاره ای، تفسیری و تحت اللفظی آن چیست و چه چیزهایی شامل برکت می شود؟

*پاسخ:

الف: برای این که معنای لغوی و اصطلاحی برکت معلوم شود اول نظرات اهل لغت و بعد نظرات مفسرین را نقل می کنیم سپس به جمع بندی مطالب می پردازیم:

واژه شناسان نوشته اند:

«برکت» در اصل «از بَرَکَ البعیر» می باشد وقتی شتر روی زمین می نشیند و سینه او به زمین می رسد و به حالت ثبات و قرار می رسد عرب می گوید بَرَکَ البعیر. پس برکت به معنای ثابت بودن می باشد. و همچنین معنای رشد و نمو و زیاد شدن هم می دهد(1).

و برخی نوشته اند:

«برکت» به معنای خیر و فضل و زیاده است چه مادی و چه معنوی(2).

نظر مفسران در مورد معنای برکت:

1. در تفسیر گران سنگ المیزان علامه طباطبایی رحمه الله پس از اشاره به معنای لغوی و سینه شتر می نویسند:

چون این معنا مستلزم یک نحوه قرارگرفتن و ثابت شدن است لذا این کلمه را در ثبوت که لازمه معنای اصلی است نیز استعمال کرده و می گویند: «ابترکوا فی الحرب»؛ «در جنگ پای برجا شدند و به عقب برنگشتند»؛ و به همین مناسبت آن محلی را که مردان دلیر و شجاعان لشکر موضع می گیرند