قرآن و علوم انسانی صفحه 83

رهبران الهی (مؤمنان واقعی) در بحران ها دلی آرام دارند و مایه آرامش دیگران نیز هستند، و به هنگام برخورد با دشمن (حتی زمانی که یکطرف دریا و طرف دیگر سپاه دشمن است) مأیوس نمی شوند و به خدا توکّل می نمایند(1).

توکّل و عدم محرومیت

توکّل به دلیل پشتیبانی خداوندی که قدرت و علم بی پایان دارد روح و اراده انسان را تقویت می نماید. هیچ گاه انسان احساس ضعف و محرومیت نمی نماید، چنان چه پیامبر صلی الله علیه وآله فرمودند: «من احب ان یکون اقوی النّاس فلیتوکّل علی الله؛ یعنی هر کس که بخواهد از قوی ترین مردم باشد باید توکّل بر خداوند نماید»(2).

یکی دیگر از آثار توکّل عدم یأس و افسردگی در زندگی است چون انسان اگر صرفاً به اسباب مادی توجه کند در مواجهه با مشکلات، به سادگی دست از عمل می کشد و ناامیدی او را از پا در می آورد مثل قوم بنی اسرائیل در سرزمین فلسطین که بر خداوند توکّل نکردند و ناامید شدند و خداوند نیز آن ها را کمک نکرد و چهل سال سرگردان شدند(3) ولی فردی که به خداوند توکّل دارد معتقد است نبود شرایط مادی باعث عدم تحقق یک رویداد و یا عدم مشکل نمی شود مثل قوم طالوت(4).

3 - تسلیم و رضا به خواست الهی

انسان در دوران زندگی اسباب و علت هایی را فراهم می کند و امیدوار است که کارهای او به نتیجه برسد ولی مواجه با مشکلاتی می شود که گاه حل آن ها از دست او خارج است یا به تنگناهایی برخورد می کند که به هیچ وجه خلاص شدن از آن ممکن نیست.

1- (1) تفسیر نور، ج 8، ص 320.
2- (2) بحار، ج 71، ص 51.
3- (3) مائده / 20-26.
4- (4) بقره / 246-251.