خداشناسی از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 122

آنچه در اين آيات بدان سوگند ياد شده، با صفاتي كه ملائكه در امتثالشان نسبت به اوامر صادره از ساحت مقدس الهي و مربوط به تدبير امور عالم ماده به ايشان دارند و سپس قيامشان به تدبير امور به اذن خداي‌تعالي قابل انطباق است.

آيات نامبرده‌ازنظر سياق شديدا شبيه به آيات آغاز سوره‌صافّات و مرسلات است، كه مي‌فرمايد: «وَ الصّافّاتِ صَفّا فَالزّاجِراتِ زَجْرا فَالتّالِياتِ ذِكْرا» (1 تا 3 / صافات) و

امر الهي و مسئوليت ملائكه در تدبير امور عالم (249)

آيات: «وَ الْمُـرْسَـلاتِ عُـرْفا فَالْعاصِفـاتِ عَصْفا وَ النّاشِراتِ نَشْرا فَالْفـارِقاتِ فَرْقا فَـالْمُلْقِيـاتِ ذِكْرا» (1 تا 5 / مرسلات) كه ملائكه را در امتثال اوامر الهي توصيف مي‌كنند، چيزي كه هست آن آيات تنها ملائكه را در تدبير امور عالم توصيف مي‌نمايد.

از اين كه بگذريم در بين اين آيات پنجگانه آن صفتي كه در انطباقش با ملائكه روشن‌تر از ديگران است صفت «فَـالْمُـدَبِّـراتِ اَمْـرا» (5 / نازعات) است، كه در آن مسأله تدبير بدون قيد و به طور مطلق آمده است، پس مراد به آن تدبير همه عالم است و از سوي ديگر مطلق تدبير هم كار مطلق ملائكه است، پس قهرا مراد به مدبّرات مطلق ملائكه خواهد بود.

از تدبير آيات اول سوره مي‌فهميم كه تدبير، فرع بر سبق و سبق فرع بر سبح است و اين به ما مي‌فهماند سنخيّتي در معاني منظور نظر آيات سه گانه است، پس مدلول اين سه آيه اين است كه ملائكه تدبير امر مي‌كنند، اما بعد از آن كه به سوي آن سبقت جسته باشند و به سوي آن سبقت مي‌جويند، اما بعد از آنكه هنگام نزول به سوي آن سرعت مي‌گيرند، پس نتيجه مي‌گيــريـم مــراد به ســابحــات و سـابقـات و مدبرات همان

(250) خداشناسي

مــلائكــه است به اعتبــار نــزولشــان به ســوي تــدبيـري كه مأمور بدان شده‌اند.(1)

حركت ملائكه مأمور اجراي امر و قضا

«وَ النّازِعـاتِ غَـرْقا، وَ النّـاشِطـاتِ نَشْطا، وَ السّـابِحـاتِ سَبْحـا، فَالسّـابِقاتِ سَبْـقا، فَـالْمُـدَبِّـراتِ اَمْـرا.» (5-1 / نازعات)