خداشناسی از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 136

تماميّت كلمه قضا و وعده حق (277)

از كلمه‌اي كه مي‌فرمايد در سابق گفته شده آن سخني است كه در موقع هبوط آدم بـه وي فـرمـوده بـود: «وَ لَكُــمْ فِـي الاَْرْضِ مُسْتَقَـرٌّ وَ مَتـاعٌ اِلــي حيـنٍ.» (24 / اعــراف)

يـا آن جا كه فـرموده: «حَقَّتْ عَـلَيْهِمْ كَلِمَةُ رَبِّكَ - حتمي شد برايشان حكم پروردگارت.» (96 / يونس) گاهي هم به معناي موجود خارجي از قبيــل انسان استعمال مي‌شود، مانند: «اِنَ‌اللّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسيحُ عيسَي ابْنُ مَرْيَمَ،» (45 / آل‌عمران) و مسيح را از اين جهت مورد استعمال اين كلمه قرار داده كه خلقت مسيح عليه‌السلام خارق‌العاده بوده و عادت در خلقت انسان بر اين جاري است كه به تدريج صورت گيرد و مسيح به كلمه ايجاد به وجـود آمد.

ظــاهــر سيــاق آيــات: «وَ تَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقا وَ عَدْلاً...،» مي‌رساند كه مراد از «كَلِمَتُ رَبِّكَ» كلمــه دعــوت اســلامـي بــوده بـاشــد با آن‌چــه لازم است از نبوت محمد صلي‌الله‌عليه‌و‌آله و نزول قرآن كه به همه كتابهاي آسماني محيط و مسلط است و به عموم معارف الهي و كليات شرايع ديني مشتمل مي‌باشد.

(278) خداشناسي

پس مراد از «تماميّت كلمه» (خدا بهتر مي‌داند) اين است كه اين كلمه يعني ظهور دعوت اسلامي با نبوت محمد صلي‌الله‌عليه‌و‌آله و نزول قرآن كه مافوق همه كتاب‌هاي آسماني است پس از آن كه روزگاري دراز در مسير تدريجي نبوت پس از نبوت و شريعت پس از شريعت سير مي‌كرد به مرتبه ثبوت رسيده و در قرارگاه تحقق قرار گرفت، زيرا به دليل آيات كريمه شريعت اسلامي به كليات شرايع گذشته مـشتمل است و زيادت نيز دارد.

از اين بيان روشن شد كه مراد از تماميّت كلمه رسيدن شرايع آسماني است از مراحل نقص و ناتمامي به مرحله كمال و مصداقش همين دين محمدي است، «وَ اللّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْكـافِروُنَ. هُوَ الَّذيآ اَرْسَـلَ رَسُولَهُ بِالْهُدي وَ دينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَي الدّينِ كُلِّه وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ.» (8 و 9 / صف)

تماميّت اين كلمه الهي از جهت صدق اين است كه آن چنان كه گفته شده تحقق پذيرد و تماميّت آن از جهت عدل اين است كه مواد و اجزاء آن يك نواخت باشد بدون اين كه به تضاد و تناقض مشتمل شود و هر چيز را آن طور كه شايد و بايد بسنجد بدون حيف و

تماميّت كلمه قضا و وعده حق (279)

ميل و از اين جاست كه اين دو قيد يعني صدق و عدل را با جمله «لا مُبَـدِّلَ لِكَلِمتِه» بيان فرمود، زيرا كلمه الهي وقتي كه قابل تبديل نبود خواه تبديل كننده خودش باشد و به واسطه تغيير اراده قول خود را به هم زند يا كسي ديگر باشد كه خدا را عاجز و مجبور به تغيير نظر كند، خلاصه تبديل در كار نباشد كلمه خدايي صدق و آنچه فرموده محقق مي‌شود و عدل و بدون انحراف و تعدي انجام مي‌گيرد.(1)