خداشناسی از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 156

«اَفَحَسِبْتُــــــمْ اَنَّمــــــا خَلَقْنــــــاكُـــمْ عَبَثـــــا؟»

«مگر پنداشتيد كه بيهوده آفريديمتان؟» (115/مومنون)

خداي‌تعالي در قرآن كريم بعد از آن كه احوال بعد از مرگ و سپس مكث در برزخ و در آخر، مسأله قيامت را با حساب و جزايي كه در آن است بيان كرد، در آيه فوق انكاركنندگان را توبيخ مي‌كند كه خيال مي‌كردند مبعوث نمي‌شوند، چون اين پندار خود جرأتي است بر خداي‌تعالي و نسبت عبث دادن به اوست، بعد از اين توبيخ به برهان مسأله بعث اشاره نموده مي‌فرمايد: «اَفَحَسِبْتُمْ...» و حاصل اين برهان اين است كه

-319

وقتي مطلب از اين قرار بود كه گفتيم: هنگام مشاهده مرگ و بعد از آن مشاهده برزخ و در آخر مشاهده بعث و حساب و جزا دچار حسرت مي‌شويد.

آيا باز هم خيال مي‌كنيد كه ما شما را بيهوده آفريديم، كه زنده شويد و بميريد و بس، ديگر نه هدفي از خلقت شما داشته باشيم و نه اثري از شما باقي بماند و ديگر شما به ما برنمي‌گرديد؟ «فَتَعالَي اللّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ لا اِلهَ اِلاّ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ‌الْكَريمِ،» (116/مؤمنون) اين نيز برهاني است كه به صورت تنزيه خداست از كار بيهوده، چه در اين تنزيه خود را به چهار وصف ستوده: اول - اين كه خدا فرمانرواي حقيقي عالم است، دوم - ايــن كــه او حــق است و بــاطــل در او راه ندارد، سوم - ايــن كـه معبــودي به‌غيــر او نيسـت، چهارم - اين كـه مـدبر عـرش كريم است.

و چون فرمانرواي حقيقي است هر چيزي براند چه ايجاد باشد و چه برگرداندن، چه مرگ باشد و چه حيات و رزق، حكمش نافذ و امرش گذراست و چون حق است آنچه از

(320) خداشناسي

او صادر مي‌شود و هر حكمي كه مي‌راند حق محض است، چون از حق محض، غير از حق محض سرنمي‌زند و باطل و عبث در او راه ندارد.

و چون ممكن بود كسي تصور كند با اين مصدر و اين خدا، خداي ديگر و داراي حكمي ديگر باشد، كه حكم او را باطل سازد، لذا خدا را به اين كه جز او معبودي نيست و صف كرد و معبود به اين جهت مستحق عبادت است كه داراي ربوبيّت است و چون معبودي غير او نيست، پس تنها رب عرش كريم هم هموست، - و تنها مصدر احـكام ايـن عالم، اوســت - عــرشــي كه مجتمــع همــه ازمنه امور است و احكام و اوامـر جـاري در عـالــم همــه از آن‌جــا صــادر مي‌شــود.