خداشناسی از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 77

با آن در جوف زمين مي‌دوانند و همين خود سجده آنهاست، براي اين كه با اين عمل خود خدا را سجده مي‌كنند و با سقوط در زمين اظهار حاجت به همان مبدئي مي‌نمايند كــه حــاجتشـان را بـرمي‌آورد و او در حقيقـت خـدايـي است كه تربيتشان مي‌كند.(1)

عبادت و سجده تكويني كل موجودات

«...يَتَفَيَّؤُا ظِلالُهُ عَنِ الْيَمينِ وَ الشَّمائِلِ سُجَّدا لِلّهِ وَ هُمْ داخِرُونَ. وَ لِلّهِ يَسْجُدُ ما فِي السَّمـواتِ وَ مـا فِـي الاَْرْضِ مِنْ دابَّةٍ وَ الْمَلائِكَةُ... .» (48 و 49 / نحل)

آيه شريفه مي‌خواهد مشركين را كه منكر توحيد و نبوتند راهنمايي كند به اين كه در حال اجسام سايه‌دار كه سايه از چپ و راست دورش مي‌زند نظر كنند، چون اين حال سجود و خضوع در برابر عظمت و كبرياء خدا را مجسم مي‌كند و همچنين تمامي

(152) خداشناسي

موجودات زميني و آسماني از جنبندگان و ملائكه. پس همه اينها ذاتا در برابر امر او منقــادند و خضـوع و ذلـت خـود را بـه ايـن نحـو عبــادت تكـوينـي اظهـار مـي‌دارند.

آيه اولي سجده سايه‌ها را كه به طور محسوس سجده براي خدا را مجسم مي‌سازد ذكر مي‌نمايد و آيه دومي سجده جنبندگان را ذكر مي‌كند. و اين حقيقت سجده است، كه خود نهايت درجه تذلّل و تواضع در برابر عظمت و كبرياي خدا است. براي اين كه سجده عبارتست از به رو در افتادن آدمي به روي خاك، كه البته در صورتي عبادت است كه منظور مجسـم سـاختـن ذلـت دروني باشد، پس حقيقت سجده همان تذلّل دروني است.

آنچه جنبنده در زمين و آسمان هست در برابر خدا خضوع نموده و انقياد ذاتي كه همـان سجـده است دارنـد، پس حق او «خداي‌تعالي» است كه پرستش و سجده شود.

اين آيه دلالت دارد بر اين كه در غير كره زمين از كرات آسمان نيز جنبندگاني هستند كه در آنجا مسكن داشته و زندگي مي‌كنند.(1)